@ziranauryzbai: ... Тіршілігінде күй перісі атанған, өзінен соңғы ұрпақ күй бабасы деп таныған, бүкіл қазақ даласын қос ішектің күмбіріне бөлеген Байжігіт... жер бетінен біржолата көшкен екен дедім. Өйткені бұл кезде біздің ауылдағы Байжігіт күйлерін тартатын ең соңғы домбырашы шалдар.. көз жұмған еді. Арада тағы біраз уақыт өтті. Әлдеқалай, өзім мүлде күтпеген хабар естідім. Елден мединститутқа бір домбырашы бала келіп түсіпті, ол бала Байжігіт күйлерін тартады-мыс. Жұдырықтай арық қара баланың бастапқы қағысы маған ұнамады. Домбырасының үні де тұтқыр сияқты. Күздің қара суығы еді. Сырттан баланың да, домбыраның да тоңазып келгенін ойламаппын. Сәлден соң екеуі де бабына түсті. Екеуі де өзгеріп сала берді. Бөлме ішін өзім бағзы, бағзы бір заманда, ауыл сыртыңдағы ақ тақырда асық ойнап жүрген шақта естіген, қазір мүлде ұмытылған, жалғыз мен ғана емес, бүкіл ел болып ұмытқан алапат әуен кернеп бара жатты… Күйдің аты «Көкбалак» еді. Күйді қайта тірілткен баланың аты Талас екен. Талас Әсемқұлов. Талас сол бір отырыстың өзінде маған Байжігіттің отыз жеті күйін шертіп берген еді. Ізінше Байжігіт күйлерінің бір тобын (әзірге он бір күй) грампластинкаға жаздырдық. Байжігіт өнернамасы туралы әңгіме-концерт теледидар арқылы екі мәрте көрсетілді. Бұрын ғылымға, қалың қауымға белгісіз дегенімізбен, талай күй талай кісінің қимас танысы екен. ХІХ ғасырдың аяғы, ХХ ғасырдың бас кезінде Байжігіт күйлерін өзінің жетінші ұрпағы Мүсәпірхан мен Бодау, Қызай, Шонтай дейтін атақты добырашылар тартады. Ал өнер эстафетасын жалаң қия жардан өткізген – Жүнісбай домбырашы. Өнер парқын білген Жүнісбай өзінде бар мұраны түгел жаздыру, сөйтіп бүгінгі және болашақ ұрпаққа әйгілеу мақсатымен қартайған шағында Алматыға екі мәрте келеді. Екі жолы да ешкімнен қолдау таппай, өнер мұрасын жинауға, зерттеуге тиіс мекемелердің табалдырығынан ары аттай алмай бос қайтады. Алайда, келешек күннен үмітін үзбеген Бауырына салған жиені Талас ес білгеннен-ақ нағашысына тартып туғанын аңғартқан-ды. Енді Жүнісбай өзінде барды тегіс Таласқа тастап кетуді мұрат тұтады. Талас он жыл бойы өз ауылындағы орта мектептен білім, ал өз үйіндегі домбыра мектебінен тағылым алады. 1973 жылы нағашысы көз жұмғанда Талас он жылдық мектепті жаңа ғана бітірген еді, бірақ Жүнісбайдың домбыра мектебін толық тәмамдап үлгермейді. Соның өзінде Таластың атасынаң алып қалғаны ұшан теңіз. Ешкімге ұқсамайтын, көне заман шеберлерінің перне басыс, ішек шертіс мәнерін, әдісі мен машығын жете меңгерген, Байжігіт – Қуандық – Тәттімбет, Кенжебай – Бодау, Қызай – Жүнісбай сияқты өнерпаздар дәстүрін жалғастырушы Таластың домбырашылық таланты өз алдына. Ол осы уақытқа дейін әр түрлі кездейсоқ себептердің әсерімен қазақ саз өнерінің тарихынан өзіндік орын ала алмай келген Байжігіттің отыздан астам күйін тартады. Талас арқылы бізге жетіп отырған басқа күйлер қаншама. Талас сақтаған мол мұраның шағын бөлігі халық алдына шығып, қазірдің өзінде жоғары бағаға ие болып отыр. Өнер өшпейді екен... (М. Мағауин «Күй бабасы Байжігіт», 1976) Жазушы, күйші Таласбек (1955˗2014) кітаптары: «Талтүс. Тәттімбет сері», «Бекторының қазынасы», «Қондыгердің бір-ақ беттік тарихы», орысша «Субъект(ив)ная казахская культура». «Полдень» #қазақмәдениеті #субъектказкультур #таласбекәсемқұлов #күйтарихы

ziranauryzbai

Open In TikTok:

Region: KZ

Saturday 13 September 2025 06:53:18 GMT