@sondongyxuanmychoho: BÁN HẠ#ho #nonmua#yhoccotruyen Bán hạ 1. Tên gọi và nguồn gốc Bán hạ có ý nghĩa tên gọi như sau: “Bán” là một nửa, “Hạ” là mùa hạ, vị thuốc này sinh trưởng vào giữa mùa hạ nên gọi là Bán hạ. Bán hạ còn có tên khác là Củ chóc, Lá ba chìa, Chóc chuột (tên gọi tại Việt Nam), Nam bán hạ, Thủy ngọc. Về phân loại thực vật, cần phân biệt rõ hai loại chính được dùng làm Bán hạ. Thứ nhất là Bán hạ Trung Quốc, tên khoa học Pinellia ternata (Thunb.) Breit., thuộc họ Ráy (Araceae), đặc điểm củ tròn, lá xẻ sâu. Thứ hai là Bán hạ Việt Nam, còn gọi là Nam bán hạ hay Củ chóc. Tại Việt Nam không có cây Bán hạ Trung Quốc, nên thường dùng củ cây Chóc chuột (Typhonium divaricatum hoặc Typhonium trilobatum) để thay thế; trong đó củ to gọi là Nam tinh, củ nhỏ gọi là Bán hạ. Bộ phận dùng là thân rễ, thường gọi là củ. Loại tốt là củ tròn, trắng ngà, nhiều bột, không mốc mọt. Củ Bán hạ sống nếm vào rất cay và gây ngứa mạnh. 2. Tính vị và quy kinh Bán hạ có vị cay, tính ôn, có độc. Dạng sống thì cay, ngứa và tính hơi hàn; sau khi bào chế thì tính ôn, giảm cay và giảm ngứa. Thuốc vào ba kinh Tỳ, Vị và Phế. 3. Công năng và chủ trị Bán hạ là vị thuốc chuyên về táo thấp, hóa đờm, giáng nghịch và chỉ ẩu. Thuốc dùng chữa ho có nhiều đờm, đờm hàn, hen suyễn, khí nghịch xung lên gây khó thở. Sách xưa có câu “không có đờm thì không thành sốt rét”, Bán hạ giúp hóa đờm để cắt cơn sốt rét. Bán hạ còn là vị thuốc chủ yếu chữa nôn mửa do đàm ẩm, nôn do dạ dày lạnh, nôn nghén ở phụ nữ có thai (phải bào chế rất kỹ), nôn do viêm dạ dày mạn tính. Ngoài ra thuốc còn giáng nghịch, tiêu bế, dùng chữa ngực đầy trướng, bụng đau, đờm quyết gây nhức đầu. Dùng ngoài, củ tươi giã nát đắp chữa rắn độc cắn hoặc mụn nhọt sưng đau, tuy nhiên cần rất thận trọng vì dễ gây phồng rộp da. 4. Phương pháp bào chế (rất quan trọng) Bán hạ sống có độc và gây ngứa họng rất mạnh, vì vậy bắt buộc phải bào chế trước khi dùng uống. Mục đích của bào chế là giảm độc, giảm ngứa và tăng hiệu quả điều trị. Pháp Bán hạ là cách ngâm Bán hạ với nước, phối hợp Cam thảo và Bồ kết để giảm độc, trừ ho; hoặc phối hợp Gừng và Phèn chua để sạch nhớt, giảm ngứa. Ngâm cho đến khi hết lõi trắng và không còn gây ngứa. Khương Bán hạ là Bán hạ chế với Gừng sống. Gừng có tác dụng ức chế độc tính của Bán hạ và tăng hiệu quả chữa nôn, hóa đờm. Bán hạ khúc là Bán hạ tán nhỏ, trộn nước, nặn thành bánh rồi sấy khô, dùng chủ yếu để tiêu thực. 5. Tác dụng dược lý hiện đại Bán hạ chế có tác dụng ức chế trung tâm nôn, có hiệu quả chống nôn do apomocphin gây ra. Dịch chiết Bán hạ có tác dụng giảm ho rõ rệt, cơ chế được cho là do ức chế trung khu thần kinh. Ngược lại, dịch chiết cồn của Bán hạ sống có thể gây co giật và tử vong trên động vật thí nghiệm. 6. Kiêng kỵ và tương tác thuốc Không dùng Bán hạ cho người âm hư, tân dịch kém, ho khan do phế táo, khát nước hoặc người bị thổ huyết. Phụ nữ có thai cần hết sức thận trọng, dù một số cổ phương vẫn dùng Bán hạ đã chế rất kỹ để chữa nôn nghén. Về tương tác thuốc, Bán hạ phản với Ô đầu, bao gồm Xuyên ô, Thảo ô và Phụ tử. Tuyệt đối không dùng chung vì có thể gây phản ứng độc hại. 7. Một số bài thuốc tiêu biểu Tiểu Bán hạ thang chữa nôn mửa, đàm ẩm gồm Bán hạ 8 gam, Phục linh 6 gam, Sinh khương 3 gam, sắc uống. Chữa ho, hen suyễn dùng Bán hạ chế tẩm Cam thảo và Bồ kết sắc uống. Chữa trúng phong, cấm khẩu (răng cắn chặt), dùng Bán hạ sống và Bồ kết bằng nhau, tán nhỏ thổi vào mũi cho hắt hơi.

Sơn Đông y Xuân Mỹ Chợ Hỗ

Open In TikTok:

Region: VN

Thursday 19 February 2026 15:31:50 GMT