Cho đến lúc đại tá Phạm Ngọc Thảo hy sinh, không ai biết ông là một chiến sĩ tình báo huyền thoại của Hà Nội. Nấm mộ của ông đặt tại Nghĩa trang quân đội Sài Gòn, trên bia chỉ ghi vỏn vẹn dòng chữ “vô danh DB” (vô danh đặc biệt). Đảng và nhà nước ghi nhận và biết rõ ông đã hy sinh vì Tổ quốc. Nhưng vì nhiều lý do để đảm bảo sự an toàn cho gia đình của ông, cũng như để đảm bảo bí mật cho rất nhiều vấn đề khác. Mà chúng ta đành phải để ông nằm đó trong lặng thầm. Những người biết rõ ông là điệp viên, cũng chỉ bí mật gửi những vòng hoa tưởng nhớ ông khi có dịp. Vì họ cũng không thể làm gì khác. Chỉ mong một ngày nào đó, khi điều kiện cho phép, sẽ công bố và vinh danh cho những gì ông xứng đáng có được. Hồ sơ của ông, được nhiều lãnh đạo cấp cao âm thầm lưu giữ cho mục đích tới ngày đền ơn đáp nghĩa. Năm 1982, sau khi phim Ván bài lật ngửa bắt đầu công chiếu, công chúng biết về nhân vật Nguyễn Thành Luân được nhà văn Trần Bạch Đằng xây dựng dựa trên nguyên mẫu là Phạm Ngọc Thảo, thì những giai thoại "vén màn bí mật" về Phạm Ngọc Thảo mới bắt đầu lưu truyền rộng rãi. Ngày 30/8/1995, 30 năm sau khi hy sinh, liệt sĩ Phạm Ngọc Thảo được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân. Lúc này, người ta mới biết rõ về thân thế người chiến sĩ cộng sản, biết về ván bài chính trị "độc nhất vô nhị" mà ông đã chọn. Ảnh trên bia mộ là bức ảnh cắt từ báo chí Sài Gòn, khi ông vẫn còn mặc quân phục chế độ cũ, nhưng ông là Đại tá Quân đội Nhân dân Việt Nam. "Đại tá Phạm Ngọc Thảo một mình trong lòng địch, bị chính quyền Sài Gòn quản lý chặt chẽ, mang vỏ bọc đối nghịch với nhân dân. Gia đình, vợ con, họ hàng đều không biết thân phận thật sự của ông. Tin vào Đảng và tin tưởng tuyệt đối bác ba Lê Duẩn, ông tin chắc sẽ có ngày đất nước thống nhất. Ông đã kiên trung cống hiến tất cả đời mình cho ngày thống nhất. Ông không tính toán đến chuyện hậu thế đánh giá như thế nào. Ông qua đời trong sự hận thù của hai bên. Chính quyền Sài Gòn xem ông như kẻ thù, còn phía cách mạng cấp dưới khi đó cũng chỉ biết ông là đại tá của chính quyền Nguyễn Khánh, chưa nhận diện được ông là chiến sĩ tình báo cộng sản. Cái chết của ông Phạm Ngọc Thảo rất đau đớn. Nấm mồ bằng đất của ông nằm vô danh hàng chục năm sau chiến tranh. Cách mạng cần những người cán bộ tình báo như ông Thảo, nhưng không phải ai cũng lựa chọn được như vậy. Chỉ một mình Phạm Ngọc Thảo làm được”, PGS.TS Hà Minh Hồng nhận định. Cho đến nay, Đại tá Phạm Ngọc Thảo vẫn được hậu thế nhớ đến như tấm gương của một vị anh hùng can đảm, chính trực, người có cuộc đời phi thường, trải qua binh nghiệp kỳ lạ, chấp nhận cái chết bi tráng để đi đến cùng lý tưởng ông đã chọn. Đó là lý tưởng thống nhất Tổ quốc và dân tộc. #gocnhinchinhtri - @gocnhinchinhtri