ဝိပဿနာဉာဏ် ဆိုသည်မှာ ရုပ်နာမ်ဓမ္မတို့၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဟူသော လက္ခဏာရေးသုံးပါးကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်သော အသိဉာဏ်ကို ဆိုလိုပါသည်။ ဝိပဿနာကျင့်စဉ်တွင် အဆင့်ဆင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ် (၁၆) ပါး ရှိပါသည်။ ၎င်းတို့မှာ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် - ၁။ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ် ရုပ်နှင့် နာမ်ကို ခွဲခြားသိမြင်သောဉာဏ်။ (ဥပမာ - မြင်သိစိတ်တွင် မျက်စိနှင့် ရူပါရုံမှာ 'ရုပ်' ဖြစ်ပြီး၊ မြင်သည့်အသိမှာ 'နာမ်' ဖြစ်ကြောင်း သိခြင်း) ၂။ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ရုပ်နာမ်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း (အကြောင်းတရား) ကို သိမြင်သောဉာဏ်။ ၃။ သမ္မသနဉာဏ် ရုပ်နာမ်ဓမ္မတို့ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဟု သုံးသပ်ဆင်ခြင်နိုင်သောဉာဏ်။ ၄။ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းနှင့် ပျက်ခြင်းကို စောင့်ကြည့်သိမြင်သောဉာဏ်။ ၅။ ဘင်္ဂဉာဏ် ဖြစ်ခြင်းထက် 'ပျက်ခြင်း' အဆုံးကိုသာ အထူးသိမြင်လာသောဉာဏ်။ ၆။ ဘယဉာဏ် ရုပ်နာမ်တို့သည် အမြဲမပြတ် ပျက်စီးနေသဖြင့် ကြောက်မက်ဖွယ်အဖြစ် မြင်သောဉာဏ်။ ၇။ အာဒီနဝဉာဏ် ရုပ်နာမ်တို့၏ အပြစ်ကို မြင်သောဉာဏ်။ ၈။ နိဗ္ဗိဒါဉာဏ် ရုပ်နာမ်ခန္ဓာအပေါ် ငြီးငွေ့လာသောဉာဏ်။ ၉။ မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ် ဤရုပ်နာမ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်လိုသော ဆန္ဒဖြစ်ပေါ်သည့်ဉာဏ်။ ၁၀။ ပဋိသင်္ခါဉာဏ် လွတ်မြောက်ရန်အတွက် တစ်ဖန်ပြန်၍ အားထုတ်ဆင်ခြင်သောဉာဏ်။ ၁၁။ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့အပေါ်၌ ချစ်ခြင်း၊ မုန်းခြင်းမရှိဘဲ လျစ်လျူရှုနိုင်သောဉာဏ်။ (ဤဉာဏ်သည် ဝိပဿနာတွင် အမြင့်ဆုံးနှင့် အရေးကြီးဆုံးဉာဏ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်) ၁၂။ အနုလောမဉာဏ် မဂ်ဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်ရန် လျော်ကန်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာသောဉာဏ်။ ၁၃။ ဂေါတြဘူဉာဏ် ပုထုဇဉ်အနွယ်ကို ဖြတ်၍ အရိယာအနွယ်သို့ ကူးပြောင်းသောဉာဏ်။ ၁၄။ မဂ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုပြီး ကိလေသာကို အမြစ်ပြတ်သတ်သောဉာဏ်။ ၁၅။ ဖလဉာဏ် မဂ်၏ အကျိုးခံစားသောဉာဏ်။ ၁၆။ ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် မိမိရရှိခဲ့သော မဂ်၊ ဖိုလ် နှင့် ပယ်သတ်ခဲ့သော ကိလေသာတို့ကို ပြန်လည်ဆင်ခြင်သောဉာဏ်။ အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် - ဝိပဿနာဉာဏ်သည် မိမိ၏ ကိုယ်ခန္ဓာ၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော သဘာဝတရားများကို ရှိသည့်အတိုင်း သိမြင်အောင် ကြိုးစားအားထုတ်ရာမှ ရရှိလာသော အသိဉာဏ်ထူး ဖြစ်ပါသည်။ - @dahmmalover