၁။ ပါယသိသုတ် (ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ်) - အထင်ရှားဆုံး သာဓက ဤသုတ်သည် နောင်ဘဝ ရှိ၊ မရှိ အယူအဆကို အမေးအဖြေပြုလုပ်ထားသော အဓိကကျမ်းစာဖြစ်သည်။ ပါယသိမင်းကြီးက "နောင်ဘဝရှိရင် သေပြီးသားလူတွေ ပြန်လာပြောတာ ဘာလို့မကြားရသလဲ" ဟု မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။ အရှင်ကုမာရကဿပ၏ တုံ့ပြန်ချက် (ဥပမာ): "မင်းကြီး... ရာဇဝတ်ကောင်တစ်ယောက်ကို သတ်ခါနီးမှာ 'ခဏလေးနေပါဦး၊ ငါ့ဆွေမျိုးတွေကို နောင်ဘဝရှိကြောင်း သွားပြောလိုက်ဦးမယ်' လို့ ခွင့်တောင်းရင် ကွပ်မျက်မယ့်သူတွေက ခွင့်ပြုပါ့မလား။" ဤဥပမာအတိုင်းပင် ငရဲသို့ကျသူသည် ငရဲထိန်းတို့၏ အချုပ်အနှောင်ကြောင့် ပြန်မလာနိုင်သလို၊ နတ်ပြည်ရောက်သူသည်လည်း လူ့ပြည်၏ အပုပ်နံ့ကို စက်ဆုပ်သဖြင့် (လူ့ပြည် ၁၀၀ နှစ်သည် တာဝတိံသာ နတ်သက် ၁ ရက်သာရှိ၍) ပြန်လာရန် မေ့လျော့နေတတ်ကြောင်း ရှင်းလင်းထားသည်။ ၂။ စူဠကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ် (မဇ္ဈိမနိကာယ်) - ကံနှင့် ဘဝအဆက်စပ် မြတ်စွာဘုရားရှင်က သုဘလုလင်ကို ဟောကြားခဲ့သော သုတ်ဖြစ်သည်။ သတ္တဝါတို့ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူညီဘဲ ကွဲပြားနေရခြင်းသည် "နောင်ဘဝ" နှင့် "ကံတရား" ရှိကြောင်း သက်သေပင်ဖြစ်သည်။ အမေး: "အချို့လူတွေက ဘာလို့ အသက်တိုပြီး၊ အချို့က အသက်ရှည်တာလဲ။ အချို့က အနာရောဂါများပြီး၊ အချို့က ကျန်းမာတာလဲ။" အဖြေ: "ကမ္မဿကာ သတ္တာ၊ ကမ္မဒါယာဒါ..." (သတ္တဝါတို့သည် ကံသာလျှင် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာရှိကုန်၏။) ယခုဘဝတွင် အသက်တိုရခြင်းမှာ ယခင်ဘဝက သူ့အသက်သတ်ခဲ့သော အကျိုးဆက် (အကြွင်းအကျန်) ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ယခုဘဝတွင် ရုပ်ရည်လှပခြင်းမှာ ယခင်ဘဝက ဒေါသနည်းခြင်း၊ သည်းခံခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ ယုတ္တိ: အကယ်၍ နောင်ဘဝမရှိဘဲ ဤဘဝတင် အဆုံးသတ်မည်ဆိုပါက မွေးရာပါ မသန်စွမ်းသူများနှင့် ပါရမီထူးချွန်သူများ၏ ကွာခြားချက်ကို မည်သည့်အကြောင်းပြချက်နှင့်မျှ ရှင်းပြ၍ ရနိုင်မည်မဟုတ်ပါ။ ၃။ ကုက္ကုရဝတိကသုတ် - အလေ့အထနှင့် လားရာ ဤသုတ်တွင် ခွေးကဲ့သို့ ကျင့်သူနှင့် နွားကဲ့သို့ ကျင့်သူတို့၏ လားရာကို ဟောကြားထားသည်။ စိတ်၏ စွဲလမ်းမှု (ဝါသနာ) သည် နောက်ဆုံးစုတိစိတ်တွင် ထင်ဟပ်ပြီး နောင်ဘဝကို ပုံဖော်ပေးကြောင်း ပြဆိုသည်။ ဥပမာ: သစ်ပင်တစ်ပင်သည် မြောက်ဘက်သို့ ကိုင်းညွတ်နေလျှင် လဲကျသည့်အခါ မြောက်ဘက်သို့သာ လဲကျမည်ဖြစ်သည်။ ဥပမေယျ: လူတစ်ဦးသည် တစ်ဘဝလုံး မည်သည့်အရာကို အလေ့အထပြုခဲ့သနည်း (ဥပမာ- ကုသိုလ် သို့မဟုတ် အကုသိုလ်)၊ ထိုကိုင်းညွတ်မှုအတိုင်း နောက်ဘဝ (လားရာဂတိ) ဖြစ်ပေါ်ရသည်။ ၄။ ဓမ္မတာ ယုတ္တိဗေဒ (Scientific & Natural Logic) နောင်ဘဝရှိကြောင်းကို စာပေအရသာမက သဘာဝတရားအရပါ နှိုင်းယှဉ်နိုင်ပါသည် - မျိုးစေ့နှင့် အပင်: မျိုးစေ့တစ်ခု မြေကြီးထဲတွင် ပုပ်ပျက်သွားသော်လည်း ထိုမျိုးစေ့ကို အကြောင်းပြု၍ အပင်သစ် ထွက်လာသည်။ မျိုးစေ့သည် အပင်သစ် မဟုတ်သော်လည်း မျိုးစေ့မရှိဘဲ အပင်သစ် မဖြစ်နိုင်ပါ။ (ယခင်ဘဝ၏ စုတိစိတ်နှင့် နောင်ဘဝ၏ ပဋိသန္ဓေစိတ် ဆက်စပ်ပုံ)။ စွမ်းအင်မပျက်မြဲခြင်းနိယာမ (Law of Conservation of Energy): ရူပဗေဒသဘောအရ စွမ်းအင်သည် ပျောက်ပျက်မသွားဘဲ ပုံစံပြောင်းလဲရုံသာ ရှိသည်။ စိတ်စွမ်းအင် (Mental Energy) သည်လည်း ရုပ်ခန္ဓာပျက်စီးသော်လည်း ပျောက်ကွယ်မသွားဘဲ အခြားရုပ်ခန္ဓာတစ်ခုတွင် အစားထိုးဖြစ်ပေါ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ သုတ္တံ / ကျမ်းစာ ပါဠိတော် အမည် အဓိက ဆိုလိုရင်း ပါယသိသုတ် ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ် နောင်ဘဝမရှိဟု ယူဆသူကို ဥပမာများဖြင့် ချေပခြင်း။ စူဠကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ် မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဥပရိပဏ္ဏာသ ကံမတူ၍ ဘဝကွာခြားပုံကို ပြဆိုခြင်း။ မဟာကမ္မဝိဘင်္ဂသုတ် မဇ္ဈိမနိကာယ် ကံ၏ အကျိုးပေးမှု နက်နဲပုံနှင့် သံသရာရှိပုံ။ ဇာတကပါဠိ (ငါးရာ့ငါးဆယ်) ခုဒ္ဒကနိကာယ် ဘုရားလောင်း၏ ဘဝပေါင်းများစွာ ပါရမီဖြည့်ခဲ့ပုံ သာဓကများ။ ၁။ ပါဠိတော် အကိုးအကားနှင့် အထောက်အထား (Textual Evidence) မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ် (ရှေးဘဝများကို ပြန်လည်မြင်နိုင်သောဉာဏ်) နှင့် စုတူပပါတဉာဏ် (သတ္တဝါတို့ တစ်ဘဝမှ တစ်ဘဝသို့ ပြောင်းရွှေ့မှုကို မြင်နိုင်သောဉာဏ်) တို့ဖြင့် နောင်ဘဝရှိကြောင်းကို ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် သိမြင်တော်မူခဲ့သည်။ ဓမ္မပဒ၊ ဇရာဝဂ် (ဂါထာ-၁၅၃): "အနေကဇာတိသံသာရံ၊ သန္ဓာဝိဿံ အနိဗ္ဗိသံ။" (ငါသည် ဘဝပေါင်းများစွာသော သံသရာပတ်လုံး အိမ်ဆောက်သမား တဏှာကို ရှာဖွေရင်း ကျင်လည်ခဲ့ရလေပြီ။) ပါယသိသုတ် (ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ်): ဤသုတ်တွင် အရှင်ကုမာရကဿပနှင့် နောင်ဘဝမရှိဟု ယူဆသော မင်းကြီးပါယသိတို့ ဆွေးနွေးကြရာ၌ နောင်ဘဝရှိကြောင်းကို ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများဖြင့် ဖြေရှင်းထားသည်။ ၂။ ဥပမာ ဥပမေယျများ (Analogies) နောင်ဘဝသို့ အတ္တ (ဝိညာဉ်ကောင်) ကူးသွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းတရားကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို အောက်ပါဥပမာများဖြင့် နားလည်နိုင်ပါသည် - ဆီမီးကူးသည့်ဥပမာ: ဆီမီးတစ်တိုင်မှ နောက်ထပ်ဆီမီးတစ်တိုင်သို့ ကူးညှိလိုက်သောအခါ ပထမဆီမီးတောက်သည် ဒုတိယဆီမီးသို့ ပြောင်းသွားခြင်းမဟုတ်သော်လည်း ပထမဆီမီးကို အကြောင်းပြု၍ ဒုတိယဆီမီး ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ (ပဋိသန္ဓေဝိညာဉ်သည်လည်း ထို့အတူပင် ဖြစ်သည်။) - @ashinkawdinnya6