@meafflictio: Friedrich Nietzsche 15 oktyabr 1844-cü ildə Röcken kəndində lüteran keşiş ailəsində doğuldu və bu dini mühit onun erkən düşüncə strukturuna dərin təsir etsə də, sonradan bütün həyatını həmin dəyərləri sarsıtmağa həsr edəcəkdi, atası Karl Ludwig Nietzsche 1849-cu ildə vəfat etdikdə Nietzsche hələ beş yaşında idi və bu erkən ölüm onda həm zəiflik, həm də ölümə qarşı xüsusi həssaslıq yaratdı, o, Naumburg şəhərində böyüdü və sonra məşhur Schulpforta məktəbində klassik filologiya təhsili aldı, burada qədim yunan və latın dillərinə dərindən yiyələndi və bu dillər vasitəsilə antik düşüncə ilə erkən yaşda təmas qurdu, 1864-cü ildə Bonn Universiteti-də, daha sonra Leipzig Universiteti-də filologiya üzrə təhsilini davam etdirdi və burada Arthur Schopenhauer-in fəlsəfəsi ilə tanış oldu ki, bu tanışlıq onun dünyagörüşünü sarsıdaraq həyatın əsasının iradə və əzab olduğu ideyasını qəbul etməsinə səbəb oldu, 1869-cu ildə cəmi 24 yaşında Bazel Universiteti-nə professor təyin olunması onun qeyri-adi intellektual qabiliyyətinin göstəricisi idi, burada o, Richard Wagner ilə yaxın dostluq qurdu və ilkin mərhələdə Wagnerin sənətini və dünyagörüşünü ideal hesab etdi, 1872-ci ildə “The Birth of Tragedy” əsərini yazaraq yunan tragediyasını Apollon və Dionis prinsipləri üzərindən izah etdi, lakin bu əsər klassik filoloqlar tərəfindən tənqid olundu və Nietzsche akademik çevrədən tədricən uzaqlaşmağa başladı, 1870-ci illərin sonlarına doğru sağlamlığı sürətlə pisləşdi, güclü baş ağrıları, görmə problemləri və sinir böhranları onu tədricən tənhalığa çəkdi, 1879-cu ildə vəzifəsindən istefa verərək həyatının qalan hissəsini İsveçrə və İtaliya kimi yerlərdə təkbaşına, demək olar ki, köçəri şəkildə keçirdi, bu dövrdə o, ən radikal ideyalarını formalaşdırdı, 1883–1885-ci illər arasında yazdığı “Thus Spoke Zarathustra” əsərində “Übermensch”, “əbədi qayıdış” və “Tanrının ölümü” kimi anlayışları təqdim etdi və burada insanın özünü aşaraq yeni dəyərlər yaratmalı olduğunu irəli sürdü, 1886-cı ildə “Beyond Good and Evil” əsərində ənənəvi əxlaqı dağıdaraq yaxşı və pis anlayışlarının tarixi və psixoloji konstruksiyalar olduğunu göstərdi, 1887-ci ildə “On the Genealogy of Morality” əsərində əxlaqın köklərini analiz edərək “qullar əxlaqı” və “ağalar əxlaqı” fərqini ortaya qoydu, onun şəxsi həyatı isə bu intellektual yüksəlişin əksinə olaraq dərin tənhalıq və qarşılıqsız duyğularla dolu idi, xüsusilə Lou Andreas-Salomé ilə münasibəti onun psixologiyasında iz buraxdı, Nietzsche ona qarşı güclü sevgi hissləri bəslədi və evlilik təklifi etdi, lakin rədd cavabı aldı və bu hadisə onun insanlarla emosional bağ qurmaqda çətinlik çəkdiyini daha da kəskinləşdirdi, onun dostluqları tez-tez qırılır, Wagner ilə münasibətləri də sonradan ideoloji fərqlərə görə dağıldı və bu itkilər onun daxili təcridini daha da dərinləşdirdi, sağlamlıq baxımından isə o, illərlə davam edən migrenlər, həzm problemləri, görmə zəifliyi və sinir sistemi pozuntularından əziyyət çəkirdi, 1889-cu ilin yanvarında Turin şəhərində baş verən məşhur hadisə — küçədə döyülən bir atı qucaqlayıb ağlaması — onun psixoloji çöküşünün simvoluna çevrildi və bundan sonra Nietzsche ağır zehni dağılma yaşadı, sonrakı aylarda yazdığı məktublar (Wahnbriefe) artıq reallıqdan qopduğunu göstərirdi, o, tamamilə şüurunu itirdi və həyatının son 11 ilini anası Franziska və bacısı Elisabeth-in himayəsində keçirdi, bu dövrdə bir neçə dəfə iflicə bənzər vəziyyətlər və ehtimal edilən insultlar yaşadığı qeyd olunur, lakin dəqiq tibbi diaqnozlar mübahisəlidir, onun xəstəliyinin səbəbi haqqında uzun müddət sifilis iddiaları irəli sürülsə də, müasir tədqiqatlar bunun dəqiq sübut olunmadığını və ehtimal olunan səbəblər arasında beyin şişi, irsi nevroloji xəstəlik və ya frontotemporal demensiya kimi ehtimalların da olduğunu göstərir... [Ardı şərhdə] #nietzsche #friedrichnietzsche #kəşfet #existentialism #revange

Ağıllı Primat.

Open In TikTok:

Region: AZ

Monday 27 April 2026 07:53:17 GMT