@aghazzada_: Gündəlik həyatda "Mənim bir nəzəriyyəm var" deyəndə, insanlar adətən "Ağlıma bir fikir gəlib, sadəcə təxmin edirəm" demək istəyirlər. Elmdə isə nəzəriyyə "təxmin" demək deyil. Elmdə bir fikir Hipotez (ilkin fərziyyə) olaraq başlayır. Əgər o hipotez illərlə fərqli alimlər tərəfindən hər tərəfli yoxlanılırsa və heç bir təcrübə onu təkzib etmirsə, əksinə, bütün yeni tapıntılar onu təsdiqləyirsə, o, Nəzəriyyə statusu alır. Yəni elmdə nəzəriyyə rəbiətin müəyyən bir hadisəsini (məsələn, canlıların müxtəlifliyini və ya cisimlərin düşməsini) izah edən, təkrar-təkrar sınaqdan keçirilmiş, müşahidə və təcrübələrlə dəstəklənmiş, geniş kütləli faktlar məcmusudur. Cazibə qüvvəsi və təkamül, Niyə nəzəriyyə sayılırlar? Çünkü hər iki anlayış elmdə dərəcədə möhkəm təməllərə sahibdir, hər ikisi həm müşahidə olunan bir "fakt"dır (qanun), həm də o faktı izah edən bir "sistem"dir (nəzəriyyə). Cazibə Qüvvəsi: Fakt (Qanun): Əlimdən bir qələm buraxsam, yerə düşəcək. Bu, müşahidə olunan bir reallıqdır. Nyuton bu hadisənin riyazi formulasını (Ümumdünya Cazibə Qanunu) yazdı. Nəzəriyyə: Bəs cisimlər niyə bir-birini çəkir? Bu sualın cavabı Enşteynin Ümumi Nisbilik Nəzəriyyəsidir. O izah etdi ki, kütləsi olan cisimlər fəza-zamanı bükür. Cazibə qüvvəsi bir "güc" deyil, fəzanın bükülməsinin nəticəsidir. Təkamül: Fakt (Qanun): Canlılar zamanla dəyişir. Biz bunu qalıqlarda (fosillərdə), virusların mutasiyasında (məsələn, hər il dəyişən qrip virusları) və süni seçmədə (it cinslərinin yaradılması) aydın görürük. Təkamül müşahidə olunan bir təbiət hadisəsidir. Nəzəriyyə: Bəs bu dəyişiklik necə baş verir? Bunun izahı Darvinin Təbii Seçmə vasitəsilə Təkamül Nəzəriyyəsi və onun müasir genetik fərziyyələrlə birləşmiş formasıdır. O izah edir ki, uyğunlaşanlar sağ qalır və genlərini ötürür. "İsbat Olunmayıb" Demək Nə Dərəcədə Məntiqlidir? Bu ifadəni işlədən adam elmi metodun necə işlədiyini tamamilə səhv başa düşür. Elmdə, riyaziyyatdan fərqli olaraq, 100% "son isbat" anlayışı yoxdur. Elm hər zaman yeni dəlillərə açıqdır. Ancaq bir nəzəriyyəni "boş şey" adlandırmaq üçün onu təkzib edən elmi bir dəlil ortaya qoymaq lazımdır. Təkamül Nəzəriyyəsi 150 ildən çoxdur ki, biologiya, genetika, geologiya, paleontologiya kimi minlərlə fərqli sahədən gələn milyonlarla faktla təsdiqlənib. Onu təkzib etməyə çalışan heç bir ciddi elmi iş uğurlu olmayıb. Yəni qəbul etsəz də, etməsəz də, Təkamül də cazibə qüvvəsi qədər eyni dərəcədə reallıqdır. Siz inanmasaz da, o işləməyə davam edir. #keşfet #kəşfetazərbaycan #gravity #evolution #evrim

Ayaz Ath

Open In TikTok:

Region: AZ

Friday 08 May 2026 15:07:21 GMT