"6. Rễ không có bén đất, Không lá, đâu dây leo, Bậc trí thoát trói buộc, Ai xứng đáng được khen, Chư Thiên khen người ấy, Phạm Thiên cũng ngợi khen. " ✨ Như vầy tôi nghe: Một thời, Đức Thế Tôn đang trú tại thành Sāvatthi (Xá-vệ), tại rừng Jetavana (Kỳ Đà), tu viện của ông Anāthapiṇḍika (Cấp Cô Độc). Vào lúc bấy giờ, Tôn giả Aññāsikoṇḍañña đang ngồi cách Đức Thế Tôn không xa. Ngài ngồi kiết già, thân mình giữ thẳng và đang thực hành quán chiếu về sự giải thoát nhờ đoạn tận ái dục (taṇhāsaṅkhayavimutti). Đức Thế Tôn nhìn thấy Tôn giả Aññāsikoṇḍañña đang ngồi gần đó, thân giữ thẳng và đang quán chiếu về sự giải thoát nhờ đã diệt sạch mọi ham muốn, ái dục. Thế rồi, Đức Thế Tôn sau khi thấu hiểu ý nghĩa của việc ấy (thấy được tâm giải thoát rạng ngời của vị đệ tử đầu tiên), ngay trong lúc ấy đã thốt lên lời cảm hứng này: "Người mà gốc rễ (mūlaṃ) đã không còn bám vào đất (chamā), thì lá (paṇṇā) làm sao mọc được, và dây leo (latā) sẽ từ đâu ra?" "Bậc đại trí (dhīraṃ) ấy đã thoát khỏi mọi xiềng xích, trói buộc. Ai có thể xứng đáng để chỉ trích vị ấy?" "Ngay cả chư Thiên cũng tán thán vị ấy, và cả Phạm thiên cũng hết lời ngợi ca." ... _Chú giải Kinh Đoạn Tận Ái Dục: Trong bài kinh thứ sáu, về cái tên "Aññāsikoṇḍañña": Koṇḍañña (Kiều-trần-như) là tên gọi theo dòng tộc (họ) của vị Tỳ-kheo ấy. Nhưng vì trong số các đệ tử, vị này là người đầu tiên chứng ngộ các Thánh đế, nên dựa trên lời tự thuyết của Thế Tôn rằng: "Này các ông, Koṇḍañña quả đã thấu triệt rồi!", vị Trưởng lão đã được biết đến trong giáo pháp với danh hiệu là "Aññāsikoṇḍañña" (Kiều-trần-như Thấu Triệt). "Giải thoát nhờ đoạn tận ái dục": ... nghĩa trực tiếp chính là quả định A-la-hán (arahattaphalasamāpatti). Vị ấy đang ngồi quán xét về sự giải thoát đó. Vị Trưởng lão này thường xuyên nhập vào Quả định, và ở đây vị ấy cũng đang làm như vậy. Ở đó, "Bậc mà cái rễ không còn ở dưới đất": Với bậc Thánh này, "cái rễ" của cái cây tự ngã chính là Vô minh (avijjā), và "mặt đất" (chamā) làm nền tảng cho nó chính là các lậu hoặc, triền cái và phi như lý tác ý — tất cả đều không còn nữa vì đã bị Đạo tối cao (A-la-hán đạo) nhổ bật gốc. "Lá không còn, thì dây leo làm sao mọc được?": Cấu trúc đoạn này ý nói rằng: ngay cả "dây leo" (latā) là các loại kiêu mạn, quá mạn (được ví như cành nhánh) cũng không còn, thì lấy đâu ra những cái "lá" (paṇṇā) như sự say sưa, phóng dật, lừa đảo hay xảo trá? Hoặc có thể hiểu theo cách khác: Khi hạt giống nghiệp (kammabīja) không còn, thì mầm non thức (viññāṇa) không nảy nở; khi mầm non thức không có, thì những thứ như "lá và cành" là danh sắc và sáu xứ cũng chắc chắn không phát sinh. "Bậc hiền trí ấy đã thoát khỏi mọi sự trói buộc": Vị ấy được gọi là bậc hiền trí (dhīra) vì đã chiến thắng Ma vương bằng nỗ lực của bốn Chánh cần; từ đó thoát khỏi mọi xiềng xích của phiền não và hành uẩn. "Ai có thể xứng đáng khiển trách vị ấy được sao?": Đối với một bậc đã giải thoát mọi phiền não, thành tựu các đức hạnh vô thượng như Giới (v.v.) thì liệu có người trí nào lại đi khiển trách hay chê bai, khi mà nguyên nhân để bị khiển trách đã hoàn toàn không còn? "Ngay cả chư Thiên cũng tán dương vị ấy... và vị ấy cũng được Phạm thiên tán dương": Không chỉ chư Thiên như Thiên chủ Sakka, mà cả loài người (như các bậc hiền trí Sát-đế-lỵ) cho đến các Đại Phạm thiên, Long vương, Dạ-xoa, Càn-thát-bà đều hết lời ca ngợi và tán dương vị ấy. Phần Chú giải bài kinh thứ sáu kết thúc. #theravada #tieubokinh #kinhphattuthuyet #udāna - @vimalaupacala