Phong tục quê ta. Mồng một tháng tư. Ngày này gợi nhớ tôi về tiệc xóm ở miền quê xứ Đoài. Tiệc xóm có từ bao giờ? Có lẽ không ai ở làng Quế Dương trả lời được. Tôi cũng như bao thế hệ trước đó chỉ biết đến ngày này, xóm tôi có phong tục mang vật phẩm xôi gà, hương hoa, vàng mã đến điếm thắp hương, mọi thành viên trong xóm mang dao, cuốc, xẻng dọn quang bờ rào, khơi thông rãng nước, vá đắp ổ gà mặt ngõ. Công việc vệ sinh, chỉnh trang đường ngõ đã xong, hương tàn mấy tuần cũng là lúc Phiên thửa tay dao tay thớt, băm chặt chia phần cho các đinh, cỗ phần ít ỏi nhưng nó là nỗi niềm chờ đợi, háo hức, vui vô bờ bến của lũ trẻ. Ký ức đẹp không thể quên mấy chục năm qua, thì cũng bấy nhiêu lý do kiến tôi chưa về dự tiệc xóm . Nơi chôn nhau cắt rốn. Năm kia, nhân về họp lớp phổ thông trùng đúng ngày mồng một tháng tư, về qua xóm, các bậc cao niên cùng anh em trong xóm tụ hội làm lễ như xưa, và thể thức có khác xưa, thật phù hợp với cộng đồng cư dân xóm bây giờ, không khí như ngày hội, đầm ấm, đoàn kết mang tính cộng đồng cao. Thảo nào một số bạn vắng mặt, thì ra, nhà bạn năm nay đến lượt chứa tiệc xóm. Hôm ấy mới biết các xóm trong làng Quế Dương cũng tổ chức tiệc xóm như xóm của tôi. Thế thì ngày mồng một tháng tư hàng năm xóm nào tổ chức tiệc cúng ở điếm xóm đó. Cả làng ăn cỗ, nhà nhà có phần xôi thịt được chia, lề thói ấy đã trở thành một phong tục ở làng ta? Theo Phan Kế Bính. Cuối xuân đầu hạ, các làng tổ chức lễ cầu an, vì mọi người tin rằng mùa này thường có dịch khí, quỷ thần, ôn vật hay bắt người… lễ cầu an được làng đứng ra tổ chức, sư, vãi thực hành cầu khấn xua đuổi tà ma, dịch khí, cầu mong khoẻ mạnh, mùa màng tốt tươi. Có lẽ, ngày này các xóm quê ta ban đầu và mục đích bây giờ cũng bắt nguồn như thế? Mỗi nơi có một phong tục riêng. Phong tục ấy có thể ban đầu do một vài người trong làng đặt ra hoặc học được ở nơi khác lâu dần thành thói quen. Phong tục có tốt đẹp thì mới duy trì được lâu như thế, đó, chứng tỏ rằng các bậc tiên tổ làng ta thời trước có phông nền văn hoá biết khai sáng, tiếp cận, học hỏi. Phong tục này đã và đang được duy trì, biến đổi cách tân phù hợp theo trình độ, thể chế chính trị hiện tại, và đang theo đúng với quy luật phát triển đi lên của xã hội. Tuy nhiên trong cộng đồng chắc hẳn chẳng thể được sự đồng thuận của 100% cư dân. Nhưng thuận theo đa số đã và nên duy trì, tục nào rồi cũng có lễ nghi, thói thực hành lạc hậu, những thứ lạc hậu rồi sẽ tự mất đi, những cái tục hay, phù hợp với đương đại sẽ được áp dụng. Bảo tồn phù hợp và song hành với phát triển đổi mới ấy mới là làng có văn hoá. Với tôi, cũng như nhiều người con xa quê, định cư ở nơi không có phong tục này. Thì, ngày này nó quay quắt… nhớ…hồi tưởng về tiệc xóm!!! Nguồn: Nguyễn Chung - @langqueduong