ከክርስትና በፊት የጥንቷ ግብፅ (Ancient Egypt) እምነት ባለብዙ አማልክት አምልኮ (Polytheism) ወይም የግብፅ አማልክት ሥርዓት (Egyptian Mythology) ነበር። ይህ እምነት ከ3,000 ዓመታት በላይ የቆየ ሲሆን፥ በተፈጥሮ ኃይላት፣ በደግና ክፉ ሚዛን (ማዓት) እና ከሞት በኋላ ባለው ሕይወት ላይ የተመሠረተ ነበረ። የጥንቱ የግብፅ እምነት ዋና ዋና መገለጫዎች የሚከተሉት ናቸው፦ 1. ዋና ዋና አማልክት ግብፃውያን በመቶዎች የሚቆጠሩ አማልክት የነበሯቸው ሲሆን፥ አብዛኞቹ ከተፈጥሮና ከእንስሳት ጋር የተያያዙ ነበሩ። ታዋቂዎቹ አማልክት የሚከተሉት ናቸው፡ ራ (Ra / Re)፦ የፀሐይ አምላክ እና የአማልክት ንጉሥ። ኦሳይረስ (Osiris)፦ ከሞት በኋላ ያለውን ዓለም የሚገዛ እና የሕይወት/የትንሣኤ አምላክ። አይሲስ (Isis)፦ የጥበብ፣ የፈውስ እና የእናትነት አምላክ (የኦሳይረስ ሚስት)። ሆረስ (Horus)፦ የሰማይ አምላክ እና የፈርኦኖች ጠባቂ (በንስር ራስ የሚወከል)። አኑቢስ (Anubis)፦ የሙታን ጠባቂ እና አስከሬን የማድረቅ (Mummification) ሂደት መሪ (በቀበሮ ራስ የሚወከል)። 2. "ማዓት" (Ma'at) — የእውነትና የሚዛን ጽንሰ-ሐሳብ ግብፃውያን ዓለም በሥርዓትና በሰላም እንድትቀጥል ማዓት (Ma'at) የተባለውን የእውነት፣ የፍትሕና የስምምነት ሕግ መከተል እንዳለባቸው ያምኑ ነበር። ፈርኦኑም ይሄንን ሚዛን የመጠበቅ ትልቅ ኃላፊነት ነበረበት። 3. ከሞት በኋላ ያለው ሕይወት (Afterlife) የጥንት ግብፃውያን ከሞት በኋላ እውነተኛና ዘላለማዊ ሕይወት እንዳለ በፅኑ ያምኑ ነበር። ለዚህም ሲሉ፡ አስከሬን እንዳይበሰብስ ማሚ (Mummy) ያደርጉ ነበር፤ ምክንያቱም የሰውየው ነፍስ (Ka) አካሉን መልሳ ማግኘት አለባት ብለው ስላመኑ። በዓለም ላይ ታዋቂ የሆኑትን ፒራሚዶች እና ትላልቅ መቃብሮችን የገነቡት የፈርኦኖችን አካልና ንብረት ከሞት በኋላ ለሚኖራቸው ሕይወት ለመጠበቅ ነበር። የልብ ሚዛን ሥነ-ሥርዓት፦ አንድ ሰው ሲሞት ልቡ በእውነት ሚዛን ላይ እንደሚሰፈርና በሕይወት እያለ መልካም ከሠራ ወደ ዘላለማዊው ገነት (Aaru) እንደሚሻገር ያምኑ ነበር። ጊዜያዊው የአንድ አምላክ አምልኮ (Atenism) በግብፅ ታሪክ ውስጥ ለአጭር ጊዜ ልዩ ለውጥ ተከስቶ ነበር። በ14ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ዓ አካባቢ የነገሠው ፈርኦን አክሄናተን (Akhenaten) ሌሎቹን አማልክት በሙሉ በመተው አተን (Aten) የተባለውን የፀሐይ ጨረር ብቻ ብቸኛ አምላክ አድርጎ አውጆ ነበር። ይህ በታሪክ የመጀመሪያው የአንድ አምላክ አምልኮ (Monotheism) ሙከራ ተደርጎ ይወሰዳል፤ ሆኖም እሱ ከሞተ በኋላ ግብፃውያን ወዲያውኑ ወደ ቀድሞው የብዙ አማልክት አምልኮአቸው ተመልሰዋል። የዛሬዋ ሱዳን (በጥንቱ ዘመን ኩሽ ወይም ኑቢያ በመባል የምትታወቀው ምድር) ከክርስትና በፊት የነበራት እምነት ከጎረቤቷ ከግብፅ ጋር በጣም የተቀራረበ ነገር ግን የራሱ የሆነ ልዩ የአፍሪካዊ ማንነትና የአማልክት ሥርዓት የነበረው ባለብዙ አማልክት አምልኮ (Polytheism) ነበር። የጥንቷ ሱዳን (ኩሽ) እምነት ዋና ዋና መገለጫዎች የሚከተሉት ነበሩ፦ 1. የራሳቸው የኩሽ አማልክት (ሀገር በቀል) የኩሽ ሕዝቦች የግብፅን አማልክት ከመቀበላቸው በፊትም ሆነ በኋላ፥ የራሳቸው የሆኑ ጠንካራና ተፅዕኖ ፈጣሪ አማልክት ነበሯቸው። ከእነዚህም መካከል ዋና ዋናዎቹ፡ አፐደማክ (Apedemak)፦ የጦርነት፣ የጥበቃና የኃይል አምላክ። የሚወከለው በአንበሳ ራስ (አንዳንድ ጊዜ ደግሞ ሦስት ራስ ባለው አንበሳ ወይም ክንፍ ባለው እባብ) ነበር። አፐደማክ ሙሉ በሙሉ የኩሽ (የሱዳን) ተወላጅ አምላክ ሲሆን፥ በተለይ በሜሮይ (Meroë) ሥልጣኔ ዘመን ከሁሉም በላይ የሚመለክ ታላቅ አምላክ ነበር። አሬንስኑፊስ (Arensnuphis) እና ሰባዩመከር (Sebiumeker)፦ እነዚህም የፍጥረት፣ የሥርዓትና የጥበቃ የኩሽ አማልክት ነበሩ። 2. የግብፅ አማልክት ውህደትና የ"አሙን" ክብር በታሪክ ውስጥ ግብፅና ኩሽ (ሱዳን) ለዘመናት ይዋጉ፣ ይገዛዙና ይነጋገዱ ስለነበር የባህልና የእምነት መወራረስ ነበራቸው። በተለይ የአሙን (Amun) አምልኮ በሱዳን ውስጥ በጣም ትልቅ ቦታ ነበረው። አሙን የሚወከለው በበግ ራስ (Ram) ነበር። የኩሽ ነገሥታት (ፈርኦኖች) ሥልጣን የሚቀበሉትና የሚቀቡት ናፓታ (Napata) በሚገኘው የተቀደሰው ጀበል ባርካል (Jebel Barkal) ተራራ ላይ በሚገኘው የአሙን ቤተ መቅደስ ነበር። 3. የፒራሚድ ግንባታ እና ከሞት በኋላ ያለው ሕይወት ልክ እንደ ግብፃውያን ሁሉ የጥንት የሱዳን ሕዝቦችም ከሞት በኋላ ባለው ሕይወት ላይ ፅኑ እምነት ነበራቸው። ለዚህም ማረጋገጫው፦ በሱዳን (በተለይ በባጅራዊያ እና በሜሮይ) የሚገኙት ፒራሚዶች ናቸው። የሚገርመው ነገር ሱዳን ውስጥ የሚገኙት ፒራሚዶች ቁጥር (ከ200 በላይ) ከግብፅ ፒራሚዶች ይበልጣል። ነገሥታቶቻቸውና ንግሥቶቻቸው (ካንዳኬዎች) ሲሞቱ አስከሬናቸው ተሰናድቶ፣ ከብዙ ወርቅ፣ ጌጣጌጥና የቤት ዕቃዎች ጋር በእነዚህ ፒራሚዶች ውስጥ ይቀበሩ ነበር። የእምነቱ ሽግግር ይህ የኩሽ አገር በቀል እምነትና የግብፅ አማልክት ውህደት ለብዙ ሺህ ዓመታት ከቀጠለ በኋላ፥ በአራተኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም አካባቢ የኢትዮጵያው የአክሱም መንግሥት ሜሮይን ካሸነፈ በኋላና ቀስ በቀስ በ6ኛው ክፍለ ዘመን አካባቢ የኑቢያ (የሱዳን) መንግሥታት ክርስትናን በይፋ ብሔራዊ እምነታቸው አድርገው እስኪቀበሉ ድረስ የቆየ ነበር። እምነቱ በመጨረሻ በ14ኛው ክፍለ ዘመን አካባቢ በእስልምና ሙሉ በሙሉ ተተክቷል።#mestilibra #መፅሐፍ_ቅዱስን_እንወቅ #ኢትዮጵያ_ለዘለዓለም_ትኑር🇪🇹🇪🇹🇪🇹 #ኦርቶዶክስ_ተዋህዶ_ፀንታ_ለዘለዓለም_ትኑር #quran - @mestilibra