Em xin được nói thật: em không biết rõ Steve Jobs là ai. Có thể đó là một thiếu sót của em. Có thể vì thế, bài nghị luận này sẽ không đạt điểm cao. Nhưng nếu một bài văn bắt đầu từ sự trung thực, thì điều đầu tiên em cần làm không phải là cố tỏ ra mình hiểu điều mình chưa hiểu. Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Dương Đình Nghệ, người đã nuôi dưỡng ba nghìn nghĩa sĩ, chuẩn bị sức mạnh cho cuộc đấu tranh giành lại quyền tự chủ của dân tộc. Em biết Sư Vạn Hạnh, bậc thiền sư lớn, người nhìn thấy vận nước và góp phần mở ra triều Lý rực rỡ. Em biết Trần Hưng Đạo, vị Quốc công Tiết chế đã cùng quân dân Đại Việt ba lần đánh bại quân Nguyên - Mông, để lại bài học lớn về trí tuệ giữ nước. Em biết Mạc Đĩnh Chi, lưỡng quốc trạng nguyên, người dùng trí tuệ và bản lĩnh Việt Nam để khiến người phương Bắc phải nể phục. Em biết Lê Lợi, người từ Lam Sơn cùng nhân dân đứng lên chống giặc Minh, giành lại non sông. Em biết Nguyễn Trãi, bậc đại trí thức viết nên Bình Ngô đại cáo, khẳng định nền độc lập, văn hiến và khí phách Đại Việt. Em biết Nguyễn Bỉnh Khiêm, người sống giữa thời cuộc rối ren mà vẫn giữ được sự minh triết, biết nhìn thời thế, biết giữ đạo. Em biết Nguyễn Huệ, người áo vải Tây Sơn đã đánh tan quân xâm lược, khẳng định khí phách của một dân tộc không chịu cúi đầu. Em biết Nguyễn Tất Thành, người thanh niên rời bến Nhà Rồng với hai bàn tay trắng, đi tìm con đường để người Việt Nam thoát khỏi kiếp nô lệ. Em biết Võ Nguyên Giáp, vị tướng của nhân dân, biểu tượng của bản lĩnh và niềm tin rằng một dân tộc nhỏ vẫn có thể làm nên điều lớn lao nếu có chính nghĩa. Em biết Trần Đại Nghĩa, nhà khoa học đem tri thức hiện đại phục vụ Tổ quốc trong những năm tháng khốc liệt. Em biết Lương Định Của, nhà khoa học gắn trí tuệ với ruộng đồng, cây lúa và đời sống người nông dân Việt Nam. Em biết Lê Duẩn, nhà lãnh đạo gắn với ý chí thống nhất đất nước, với một thời kỳ lịch sử đầy thử thách và hy sinh. Vì vậy, khi đọc câu hỏi: “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?”, em xin phép đặt lại một câu hỏi: Vì sao lại phải là “Steve Jobs Việt Nam”? Vì sao không hỏi: làm thế nào để người trẻ Việt Nam trí tuệ hơn, trách nhiệm hơn, bản lĩnh hơn? Vì sao không hỏi: làm thế nào để đất nước này có thêm những con người dám sống tử tế, dám phụng sự, dám sáng tạo, dám bảo vệ điều đúng, dám đứng về phía nhân dân? Em không phản đối việc học hỏi người tài giỏi trên thế giới. Một dân tộc muốn tiến bộ thì không thể khép mình. Người trẻ Việt Nam cần học khoa học, công nghệ, tư duy tổ chức và tinh thần sáng tạo của nhân loại. Nhưng một đề Văn không chỉ kiểm tra khả năng viết. Một đề Văn còn gieo vào học sinh một cách nhìn. Khi câu hỏi đặt ra là “làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam”, em có cảm giác người Việt Nam đang được hình dung như một phiên bản đi sau của người khác. Như thể muốn nói đến tài năng, ta phải mượn một cái tên bên ngoài. Muốn nói đến sáng tạo, ta phải bắt đầu từ một biểu tượng không sinh ra từ đất nước mình. Những con người em vừa nhắc đến không lớn lên bằng cách trở thành bản sao của ai. Sư Vạn Hạnh không nhìn vận nước bằng con mắt vay mượn. Trần Hưng Đạo không giữ nước bằng khí phách đi mượn. Nguyễn Trãi không viết Bình Ngô đại cáo để chứng minh Đại Việt giống một quốc gia nào khác. Nguyễn Huệ không chiến thắng vì bắt chước hình mẫu bên ngoài. Nguyễn Tất Thành, Võ Nguyên Giáp, Trần Đại Nghĩa, Lương Định Của, Lê Duẩn cũng không sống bằng khát vọng trở thành “phiên bản Việt Nam” của ai đó. Họ lớn vì họ là người Việt Nam. Họ đứng trong hoàn cảnh Việt Nam. Họ mang trách nhiệm Việt Nam, trí tuệ Việt Nam và khát vọng Việt Nam. Câu hỏi quan trọng hơn là: làm thế nào để giáo dục Việt Nam tạo ra những con người Việt Nam có trí tuệ, có nhân cách, có khí phách và có trách nhiệm với tương lai đất nước? Nếu một ngày nào đó Việt Nam có những con người làm thế giới kính trọng, em mong đừng ai gọi họ là “Steve Jobs Việt Nam”. Em mong họ được gọi bằng chính tên của họ, với niềm tự hào là Người Việt Nam. Trương Đình Nam - @truong.dinhnam