हवाईजहाजको युग अन्त्य हुने संकेत? स्पेसएक्सको स्टारशिपले पृथ्वीको जुनसुकै कुनामा १ घण्टाभित्र पुर्‍याउने दाबी यदि न्यूयोर्कबाट लन्डन पुग्न केवल ३० मिनेट लाग्ने हो भने? वा सिड्नीबाट लन्डन १ घण्टाभन्दा कम समयमा पुग्न सकिने हो भने? केही वर्षअघिसम्म विज्ञान कथाजस्तो लाग्ने यस्तो अवधारणा अहिले विश्वकै चर्चित अन्तरिक्ष कम्पनी स्पेसएक्सको महत्वाकांक्षी योजनाका रूपमा अघि बढिरहेको छ। अमेरिकी अर्बपति इलन मस्कको कम्पनी स्पेसएक्सले आफ्नो ‘स्टारशिप’ रकेटमार्फत पृथ्वीको जुनसुकै दुई स्थानबीच एक घण्टाभन्दा कम समयमा यात्रा गराउन सकिने दाबी गरेको छ। कम्पनीले यसलाई ‘पोइन्ट-टु-पोइन्ट ट्राभल’ नाम दिएको छ, जसअन्तर्गत यात्रुहरू हवाईजहाजमा नभई रकेटमार्फत गन्तव्यमा पुग्नेछन्। के हो स्टारशिप ? स्टारशिप स्पेसएक्सले विकास गरिरहेको विश्वकै सबैभन्दा ठूलो र शक्तिशाली रकेट प्रणाली हो। यसको मुख्य उद्देश्य मानिसलाई चन्द्रमा र मङ्गल ग्रहसम्म पुर्‍याउनु हो। तर कम्पनीले यही प्रविधिलाई पृथ्वीमै उच्च गतिमा यात्रा गराउने माध्यमका रूपमा समेत प्रयोग गर्न सकिने बताएको छ। सामान्य हवाईजहाजले पृथ्वीको वायुमण्डलभित्र यात्रा गर्छन्। तर स्टारशिपले पृथ्वीको वायुमण्डलभन्दा माथि पुगेर अत्यन्त तीव्र गतिमा यात्रा गर्नेछ। यसले गर्दा अहिले १२ देखि १६ घण्टा लाग्ने अन्तरमहादेशीय यात्रा ३० मिनेटदेखि १ घण्टाभित्र सीमित हुन सक्ने कम्पनीको दाबी छ। कुन–कुन यात्रा कति समयमा ? स्पेसएक्सले सार्वजनिक गरेको अवधारणाअनुसार: न्यूयोर्क–पेरिस : करिब ३० मिनेट लस एन्जलस–न्युयोर्क : करिब २५ मिनेट हङकङ–सिङ्गापुर : करिब २२ मिनेट लस एन्जलस–टोकियो : करिब ३७ मिनेट सिड्नी–लन्डन : करिब ५१ मिनेट हाल यी दूरी पार गर्न १० देखि २० घण्टासम्म लाग्ने गर्छ। यात्रु कसरी यात्रा गर्ने ? यो प्रणालीमा यात्रुहरू सहरभित्रको विमानस्थलबाट नभई समुद्रमा बनाइने विशेष प्रक्षेपण प्लेटफर्मबाट यात्रा गर्ने सम्भावना छ। यात्रुहरूलाई डुंगामार्फत समुद्री प्लेटफर्मसम्म पुर्‍याइने र त्यहाँबाट स्टारशिप प्रक्षेपण गरिने अवधारणा सार्वजनिक गरिएको छ। रकेट अन्तरिक्षको सीमासम्म पुगेर अत्यधिक गतिमा उड्नेछ र त्यसपछि गन्तव्य नजिकको अर्को प्लेटफर्ममा अवतरण गर्नेछ। यसरी पृथ्वीको एक कुनाबाट अर्को कुनासम्मको यात्रा अभूतपूर्व रूपमा छोटो हुने अपेक्षा गरिएको छ। तर चुनौती पनि कम छैनन् यद्यपि यो अवधारणा निकै आकर्षक देखिए पनि यसको व्यावसायिक सफलतामाथि प्रश्नहरू उठिरहेका छन्। विशेषज्ञहरूका अनुसार सुरक्षा, लागत, ध्वनि प्रदूषण, मौसम, अन्तर्राष्ट्रिय उड्डयन नियम तथा यात्रुको सहजता जस्ता विषय ठूलो चुनौती बन्न सक्छन्। रकेट उडानको जोखिम हवाईजहाजको तुलनामा धेरै हुने भएकाले सामान्य यात्रुका लागि यस्तो सेवा कहिले उपलब्ध हुन्छ भन्ने अझै स्पष्ट छैन। सामाजिक सञ्जाल र अन्तरिक्षसम्बन्धी समुदायहरूमा पनि यसबारे बहस भइरहेको छ। कतिपयले यसलाई भविष्यको यातायात क्रान्ति भनेका छन् भने कतिपयले अत्यधिक महँगो र सीमित वर्गका लागि मात्रै उपयोगी हुन सक्ने तर्क गरेका छन्। अझै योजना मात्रै स्पेसएक्सले हालसम्म पृथ्वी–देखि–पृथ्वी यात्राका लागि कुनै व्यावसायिक मिति घोषणा गरेको छैन। कम्पनी अहिले स्टारशिपलाई अन्तरिक्ष अभियानका लागि परीक्षण र विकासको चरणमा अघि बढाइरहेको छ। पृथ्वीभित्र यात्रु सेवा सञ्चालन हुन अझै धेरै वर्ष लाग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। तर यदि यो योजना सफल भयो भने, विश्वको यातायात क्षेत्रले हवाईजहाजको आविष्कारपछि सबैभन्दा ठूलो परिवर्तन देख्न सक्नेछ। आज १५ घण्टा लाग्ने यात्रा भोलि ३० मिनेटमा सीमित हुन सक्छ, र त्यसले विश्वलाई अझ सानो बनाउनेछ। - @prernakosabda