Hindi Ko Ginustong Alagaan si Mama Hindi ko ginustong alagaan si Mama. Masakit sabihin, pero iyon ang totoo. Noong sinabi ng doktor na hindi na puwedeng maiwan mag-isa si Mama, parang may humigpit sa dibdib ko. Nasa maliit kaming clinic noon. Nasa mesa ang mga reseta, gamot, laboratory results, at kung anu-anong papel na hindi ko maintindihan pero alam kong ibig sabihin ay gastos, oras, at panibagong responsibilidad. Si Mama, nakaupo sa tabi ko. Payat na siya. Mahina na ang tuhod. Mabilis nang mapagod. Minsan nakakalimutan niya kung saan niya inilagay ang baso. Minsan nakakalimutan niya kung nakainom na ba siya ng gamot. Minsan tumatayo siyang mag-isa kahit ilang beses nang sinabing hindi na niya dapat gawin iyon. Sabi ng doktor, kailangan na raw ng bantay. Hindi na raw siya dapat palaging mag-isa. Napatitig ako kay Mama. Siya naman, nakatingin lang sa sahig. Parang nahihiya. Parang kasalanan niyang tumanda. Parang kasalanan niyang nanghina. “Anak,” mahina niyang tawag. Hindi ko siya tiningnan agad. “Ma, mamaya na tayo mag-usap.” Hindi ko sinabing galit ako. Pero ramdam ko. Galit ako sa sitwasyon. Galit ako sa bigat. Galit ako dahil pakiramdam ko, bigla akong tinulak sa isang buhay na hindi ko pinili. Tatlumpung taong gulang ako noon. May trabaho ako. May mga pangarap pa ako para sa sarili ko. May mga planong matagal ko nang gustong simulan. Gusto kong makapag-ipon. Gusto kong makalipat ng trabaho. Gusto kong magkaroon naman ng sariling buhay. Pero sa isang upuan lang sa clinic, parang lahat ng iyon ay biglang napunta sa likod. Naging pangalawa. Naging mamaya. Naging hindi muna. Kinagabihan, tinawagan ko ang mga kapatid ko. Nasa video call kaming lahat. Si Ate, nasa ibang probinsya. Si Kuya, may sariling pamilya. Yung isa pa naming kapatid, laging busy sa trabaho. At ako, ako ang naiwan sa bahay kasama si Mama. Kaya alam ko na agad kung saan pupunta ang usapan. “Lanie,” sabi ni Ate, “ikaw na lang muna.” Napatawa ako, pero hindi dahil natutuwa ako. “Ako na naman?” “Wala akong maiwan sa mga bata,” sabi ni Kuya. “May trabaho rin ako,” dagdag ni Ate. “Ako rin naman may trabaho,” sagot ko. Saglit silang natahimik. Tapos sinabi ni Kuya ang linyang parang matagal na nilang inihanda. “Pero ikaw ang kasama niya sa bahay.” Doon ko naramdaman na tapos na ang usapan bago pa man ako magsalita. Ako na. Automatic. Dahil ako ang walang asawa. Dahil ako ang nasa bahay. Dahil ako ang mas malapit. Dahil mas madali akong piliin. “So automatic ako?” tanong ko. Walang sumagot. Sa likod ko, narinig kong umubo si Mama. Mahina. Sunod-sunod. Napapikit ako. Hindi ko alam kung awa, inis, guilt, o pagod ang naramdaman ko. Siguro lahat. “Sige,” sabi ko. “Ako na.” Pero hindi iyon sagot ng taong handa. Iyon ang sagot ng taong wala nang choice. Nagsimula ang mga araw na parang wala nang dulo. Gigising ako nang madaling-araw para painumin ng gamot si Mama. Magluluto ako ng almusal. Maglilinis ng bahay. Maghahanda ng damit niya. Sisiguraduhing hindi madulas ang sahig. Sisiguraduhing may tubig sa tabi niya. Sisiguraduhing abot niya ang kailangan niya. Pagkatapos noon, papasok ako sa trabaho. Pero kahit nasa trabaho ako, wala rin doon ang isip ko. Kapag may tumawag sa cellphone ko, kinakabahan agad ako. Baka si Mama. Baka nadapa. Baka nahilo. Baka nakalimot. Baka may nangyari. Pag-uwi ko, pagod na pagod ako, pero hindi pa tapos ang araw. May kailangang ihanda. May kailangang linisin. May kailangang bantayan. Minsan kailangan ko siyang samahan sa banyo. Minsan kailangan ko siyang palitan ng damit. Minsan kailangan kong ulitin nang ilang beses ang sinabi ko dahil hindi niya agad naririnig. Minsan kailangan kong magpaliwanag nang mahaba sa bagay na dati naman niyang kayang gawin mag-isa. At doon ako unang nakonsensya. Dahil may mga araw na naiinis ako. May mga araw na kapag tinatawag niya ako, napapabuntong-hininga muna ako bago sumagot. May mga araw na gusto kong magkulong sa kwarto at umiyak. May mga araw na gusto kong sumigaw. Hindi dahil ayaw ko siya. Kundi dahil pagod na pagod na ako. Pero paano mo sasabihin iyon? Paano mo sasabihin na pagod ka sa taong m - @kuyamid2