Xaamud Jaamac Xuseen (1947–2019), Siciid Jaamac Xuseen (1940–2022) iyo Saalax Jaamac Xuseen (2026) waxay ahaayeen saddex walaalo Soomaaliyeed oo ka soo baxay qoys aqoon iyo dhaqan ku suntanaa, kuwaas oo mid walba si gaar ah uga tagay raad muuqda oo ku saabsan afka, suugaanta, qoraalka, fikirka iyo aqoonta Soomaaliyeed. Inkasta oo ay ku kala noolaayeen dalal kala duwan, haddana waxa mideeyay jacaylka aqoonta, akhriska, qoraalka iyo adeegga bulshada. Xaamud Jaamac Xuseen wuxuu ahaa aqoonyahan, turjubaan, qoraa iyo suxufi muddo dheer ka dhex muuqday saaxadda aqoonta ee Yemen. Wuxuu ku caan baxay aqoon durugsan, akhris aan kala go’ lahayn iyo karti uu ugu gudbin jiray aqoonta dadka kale. Wuxuu ka shaqeeyay saxaafadda, ururrada qorayaasha iyo hawlaha dhaqanka, isagoo turjumay buugaag badan oo afaf kale ku qornaa. Inkastoo Soomaalidu aanay si weyn u aqoon, haddana Yemen iyo dunida Carabta wuxuu ka ahaa magac si weyn loo qaddariyo. Geeridiisii waxaa si murugo leh uga hadlay madax, qoraayaal iyo aqoonyahanno badan oo Carbeed, taasoo muujisay heerka aqoonsi ee uu halkaas ka gaadhay. Siciid Jaamac Xuseen wuxuu ahaa qoraa, suugaan-yahan, siyaasi, indheergarad iyo haldoor Soomaaliyeed. Wuxuu door weyn ku lahaa kobcinta tiraabta Soomaaliyeed iyo horumarinta fikirka casriga ah. Noloshiisa waxaa lagu xasuustaa geesinimo, mabda’ adag iyo ka qaybgal firfircoon oo dhinacyada siyaasadda, dhaqanka iyo aqoonta ah. Wuxuu qoray buugaag iyo maqaallo badan oo maanta ka mid ah dhaxalka ugu qiimaha badan ee qoraalka Soomaaliga. Intii uu noolaa wuxuu ahaa macallin, dhiirrigeliye iyo hagaha jiilal badan oo Soomaaliyeed. Xitaa markii uu la tacaalayay xanuunka, qalinka ma uusan dhigin, wuxuuna sii waday qorista iyo faafinta aqoonta ilaa maalmihii ugu dambeeyay ee noloshiisa. Saalax Jaamac Xuseen wuxuu ahaa bare sare iyo aqoonyahan si qoto dheer ugu xeeldheeraa afka Soomaaliga, dhaqanka iyo taariikhda bulshada Soomaaliyeed. Muddo dheer ayuu ku jiray waxbarista iyo cilmi-baarista, isagoo xambaarsanaa waayo-aragnimo iyo aqoon aad u ballaaran. Dad badan oo aqoonta iyo qoraalka daneeya ayaa rumaysnaa in uu hayay kayd aqooneed oo aan weli si buuxda loo diiwaangelin. Geeridiisu waxay timid iyadoo qayb badan oo aqoontiisii, xusuustiisii iyo waayo-aragnimadiisii aan laga reebin dhaxal qoran ama muuqaal ah, taasoo ka dhigaysa khasaare weyn oo ku dhacay bulshada Soomaaliyeed. Saddexdan walaal waxay matalayeen saddex jiho oo muhiim u ah horumarka ummad kasta: aqoon, suugaan iyo taariikh. Waxay ahaayeen rag ku noolaa buugaagta, fikirka iyo waxbarashada, kana shaqaynayay sidii jiilasha dambe uga faa’iidaysan lahaayeen khibradahooda iyo aqoontooda. Nasiib darro, sida haldoor badan oo Soomaaliyeed, ma aysan helin daryeelka, maamuuska iyo qaddarinta ay mudnaayeen iyagoo nool. Aqoon badan oo ay hayeen lama kaydin, waayo-aragnimo badan oo ay lahaayeenna lama diiwaangelin. Waxa ugu murugada badan ayaa ah in geeridooda aan loo arkin masiibo aqooneed oo qaran, balse inta badan lagu soo koobay tacsi iyo duco. Bulshooyinka aqoonta qiimeeya waxay kaydiyaan aqoonyahannadooda, waxay qoraan taariikhdooda, waxayna ka dhigaan dhaxalkooda hanti qaran. Soomaaliduse marar badan waxay haldoorkeeda xusuusataa marka ay geeriyoodaan, iyadoo markaasna aan la samayn dadaal weyn oo lagu ururinayo laguna ilaalinayo wixii ay ka tageen. Geerida Xaamud, Siciid iyo Saalax Jaamac Xuseen ma aha oo keliya geerida saddex walaalo ah; waa geerida qayb ka mid ah xusuustii, suugaantii, afkii iyo aqoontii Soomaaliyeed. Waa saddex maktabadood oo albaabbadoodii xirmeen iyada oo aan si buuxda looga faa’iidaysan, mana helin sagootintii iyo xurmayntii ay mudnaayeen. Maanta waxaan u ducaynaynaa saddex aqoonyahan, balse berri jiilasha dambe waxay is weydiin doonaan sababta aan u kaydsan waynay aqoontoodii, u qorin waynay taariikhdoodii, ugana faa’iidaysan waynay intii ay noolayeen. Taasi waa murugada ugu weyn. Runtii, Soomaalidu ma lumin saddex nin oo keliya; waxay lumisay saddex maktabadood. Xigasho: Mahad Amey - @roblaa