Năm 1988, khi làn sóng người người nhà nhà tìm cách vượt biên sang Mỹ để đổi đời, Vương Hỗ Ninh, một giảng viên trẻ 33 tuổi với dáng vẻ thư sinh, lại lặng lẽ đi theo chiều ngược lại. Ông không mang theo giấc mơ làm giàu. Điều thôi thúc ông là một câu hỏi khác: Điều gì thực sự đang vận hành phía sau sức mạnh của quốc gia được xem là trung tâm của thế giới hiện đại? Nước Mỹ khi ấy đang ở đỉnh cao ảnh hưởng. Chiến tranh Lạnh sắp đi đến hồi kết, chủ nghĩa tư bản dường như giành được ưu thế tuyệt đối trong mắt nhiều người. Khi cả thế giới ngước nhìn những tòa nhà chọc trời rực sáng của Manhattan, Vương Hỗ Ninh lại dành sự chú ý cho những điều nằm phía sau ánh hào quang ấy. Trong chuyến đi kéo dài nhiều tháng qua hơn 30 thành phố, từ những đại học danh tiếng như Harvard đến các khu dân cư nghèo khó, ông ghi lại những quan sát khiến mình không khỏi suy nghĩ. Ông ngạc nhiên khi thấy ở một quốc gia giàu có bậc nhất thế giới, không ít người già phải sống những năm cuối đời trong cô đơn. Ông cũng nhận thấy sự đề cao tính độc lập cá nhân đôi khi khiến các mối liên kết gia đình và cộng đồng trở nên mong manh hơn. Theo quan sát của ông, nhiều người đang bị cuốn vào vòng xoáy công việc và tiêu dùng không ngừng nghỉ. Họ lao động để theo đuổi những mục tiêu mới, rồi lại tiếp tục chạy theo những nhu cầu mới được tạo ra. Sự sung túc về vật chất dường như không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với cảm giác đủ đầy trong đời sống tinh thần. Điều khiến ông suy nghĩ nhiều hơn cả là những khác biệt ngày càng rõ nét giữa các nhóm xã hội. Thay vì tạo nên một tiếng nói chung, đời sống chính trị và truyền thông thường phản ánh những quan điểm đối lập gay gắt. Các cuộc tranh luận diễn ra liên tục, nhưng sự đồng thuận lại trở nên khó khăn hơn. Khi trở về Trung Quốc, Vương Hỗ Ninh không tiếp tục con đường học thuật thuần túy. Những ghi chép từ chuyến đi ấy trở thành nền tảng cho nhiều suy ngẫm của ông về con đường phát triển của đất nước mình. Ông cho rằng mỗi quốc gia đều cần tìm ra mô hình phù hợp với hoàn cảnh lịch sử, văn hóa và xã hội riêng, thay vì sao chép nguyên vẹn kinh nghiệm của bất kỳ ai. Nhiều năm sau, khi nước Mỹ đối mặt với những tranh luận gay gắt về chính trị, xã hội và niềm tin công chúng, cuốn sách viết từ chuyến đi năm ấy lại được nhắc đến nhiều hơn. Không phải vì mọi nhận định của Vương Hỗ Ninh đều đúng, mà bởi nó đặt ra một câu hỏi vẫn còn nguyên giá trị cho đến hôm nay: Đằng sau sự thịnh vượng mà thế giới nhìn thấy, đâu là những vấn đề mà một xã hội phải âm thầm trả giá? #vuonghoninh - @iamnearyiu