@abushhunde: ሉድቪግ ፌዌርባች እና የጀርመን ክላሲካል ፍልስፍና መጨረሻ በ ፍሬድሪክ ኤንግልስ ፍሬድሪክ ኤንግልስ በ1886 ዓ.ም. "ሉድቪግ ፌዌርባች እና የጀርመን ክላሲካል ፍልስፍና መጨረሻ" የተሰኘውን ጽሑፍ የጻፈው የማርክሲዝምን ፍልስፍናዊ መሠረት ለማብራራት ነበር። በዚያን ወቅት ብዙ ወጣት ሶሻሊስቶች ወደ ፌዌርባች ሐሳቦች እየተመለሱ ስለነበር፣ ኤንግልስ ማርክሲዝም ከፌዌርባች ፍልስፍና የሚለይባቸውን መሠረታዊ ነጥቦች ለማሳየት አስፈላጊ ሆኖ ተመለከተው። 2. የፍልስፍና መሠረታዊ ጥያቄ ኤንግልስ እንደሚገልጸው፣ የፍልስፍና ዋና ጥያቄ በአስተሳሰብ (ንቃተ ህሊና) እና በመኖር (ቁሳዊ እውነታ) መካከል ያለውን ግንኙነት ይመለከታል። በዚህ መሠረት ፍልስፍና በሁለት ዋና አቅጣጫዎች ትከፈላለች። - አይዲያሊዝም . መንፈስ ወይም ሃሳብ ቀዳሚ ነው። . ቁስ የመንፈስ ውጤት ነው። . ሄግል የዚህ አቅጣጫ ዋና ተወካይ ነው። - ቁሳዊነት . ተፈጥሮና ቁስ ቀዳሚ ናቸው። . አስተሳሰብ የተደራጀ ቁሳዊ ሂደት ውጤት ነው። . ይህንንም ዘመናዊ የተፈጥሮ ሳይንሶች ያረጋግጣሉ። 3. የሄግል ዲያሌክቲክ፦ “አብዮታዊ ዘዴ፣ አጸፋዊ ሥርዓት” የሄግል ዲያሌክቲክ እንደሚያስተምረው፣ . ሁሉም ነገር በውስጣዊ ተቃርኖዎች ይንቀሳቀሳል። . ማንኛውም ሁኔታ ተቃራኒውን ይወልዳል፣ ከዚያም ከፍ ያለ የውህደት ደረጃ ይፈጠራል። . ይህ የለውጥ ሂደት የማያቋርጥ በመሆኑ ዓለም ሁልጊዜ በእንቅስቃሴና በለውጥ ላይ ትገኛለች። ኤንግልስ ግን ሄግልን በአንድ ዋና ነጥብ ይተቻል። ሄግል ዲያሌክቲኩን በ“ፍጹም ሃሳብ” አጠናቆ፣ የፕራሺያን መንግሥትን የታሪክ የመጨረሻ ደረጃ አድርጎ በመቁጠሩ የራሱን ዲያሌክቲካዊ ዘዴ ተቃርኗል። ስለዚህ ኤንግልስና ማርክስ የሄግልን ዲያሌክቲክ “በእግሩ ማቆም ሲገባው በጭንቅላቱ አቆመው” ብለው ይቸቱታል፤ ይህም ማለት ዲያሌክቲኩን ከአይዲያሊዝም አላቅቆ በቁሳዊ እውነታ ላይ አስቀመጠው ለማለት ነው። 4. የማርክሲዝም ውህደት ማርክሲዝም ከሄግልና ከፌዌርባች የተለያዩ ጠንካራ ነጥቦችን በማዋሃድ ተገንብቷል። ከሄግል የወረሰው . ዲያሌክቲካዊ አታያይ ። . የእንቅስቃሴ፣ የለውጥና የተቃርኖ አመክንዮ። ከፌዌርባች የወረሰው . ቁሳዊ አተያይ። . ተፈጥሮ ቀዳሚ መሆኗን የሚያረጋግጥ መሠረትዊ ፍልስፍና። ከዚህ ውህደት የተፈጠረው ዲያሌክቲካል ቁሳዊነት ነው። ይህ አተያይ የቁሳዊ ዓለም እንቅስቃሴ በዲያሌክቲክ ሕጎች እንደሚመራ ያስረዳል። ይህ ዘዴ በማህበረሰብ ላይ ሲተገበር ታሪካዊ ቁሳዊነት ይባላል። በዚህ መሠረት የሰዎች ማህበራዊ መኖርን (social being) በንቃተ ህሊናቸውን ይወስናል፤ ንቃተ ህሊና ግን የማህበራዊ መኖርን አይወስንም። 5. “የጀርመን ክላሲካል ፍልስፍና መጨረሻ” ምን ማለት ነው? ኤንግልስ ይህን ርዕስ በሦስት ዋና ትርጉሞች ያብራራል። አንደኛ፣ ከካንት እስከ ሄግል የዘለቀው የጀርመን ክላሲካል ፍልስፍና በውስጣዊ ተቃርኖዎቹ ምክንያት ወደ መጨረሻው ደርሷል። ሁለተኛ፣ ረቂቅ ፍልስፍና በተፈጥሮ ሳይንስና በታሪካዊ ሳይንስ ላይ በተመሠረተ ሳይንሳዊ አተያይ ተተክቷል። ሦስተኛ፣ ፍልስፍና ከዓለም ትርጓሜ በላይ በመሄድ ዓለምን ለመለወጥ የሚያገለግል ተግባራዊ መሣሪያ ሆናለች ይለናል። 7. ዋና ትምህርቶች የፍልስፍና እድገት:- እያንዳንዱ ፍልስፍና የቀደመውን ገደብ በመግለጥ ወደ አዲስ ደረጃ ይሸጋገራል። የንድፈ ሐሳብና የተግባር አንድነት :- ንድፈ ሐሳብ በተግባር ካልተፈተነ ሙሉ ትርጉም አይኖረውም። የማርክሲዝም ሳይንሳዊ ባህሪ :- ዲያሌክቲክንና ቁሳዊነትን በማዋሃድ ዓለምንና ማህበረሰብን በሳይንሳዊ መንገድ ለመረዳት ያስችላል። ማጠቃለያ ኤንግልስ እንደሚያስረዳው፣ የጀርመን ክላሲካል ፍልስፍና መጨረሻ ማለት ፍልስፍና መጥፋቷን ሳይሆን ወደ ከፍተኛ የሳይንሳዊና የተግባራዊ ደረጃ መሸጋገሯን ነው። በዚህ አተያይ መሠረት እውነተኛ ፍልስፍና በመጻሕፍት ውስጥ ብቻ አትቆይም፤ በማህበራዊና በአብዮታዊ ተግባር ውስጥ ራሷን ታረጋግጣለች። ይህም ማርክሲዝምን ከቀድሞ ፍልስፍናዎች የሚለየው ዋና መሠረታዊ ባህሪ ነው።

Haile Fida Kuma

Open In TikTok:

Region: ET

Monday 22 June 2026 20:58:37 GMT