በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ስለተካሄዱት የእነዚህ ጦርነቶች የሟቾች ቁጥር ትክክለኛውን እና የተሟላውን መረጃ ማግኘት አስቸጋሪ ነው። ምክንያቱም በወቅቱ ዘመናዊ የወታደራዊ ምዝገባ ሥርዓት ወይም የሕዝብ ቆጠራ ባለመኖሩ፣ የታሪክ ጸሐፊዎች የሚያስቀምጧቸው ቁጥሮች አብዛኛውን ጊዜ ግምታዊ ወይም በጦርነቱ ስፋትና አስከፊነት ላይ የተመሰረቱ ናቸው። ይሁን እንጂ በታሪክ ድርሳናት እና በተለያዩ ጥናቶች የተጠቀሱትን ግምታዊ መረጃዎች እንደሚከተለው ማጠቃለል ይቻላል፦ 1. የአፄ ዓምደ ጽዮን ጦርነቶች (14ኛው ክፍለ ዘመን) የሟቾች ቁጥር፦ ትክክለኛ አጠቃላይ ቁጥር በውል አይታወቅም። ማብራሪያ፦ በወቅቱ የነበሩ የዜና መዋዕል ጸሐፊዎች የጦርነቱን አስከፊነት ለመግለጽ "ቁጥራቸው የበዛ" ወይም "የማይቆጠር" ሕዝብና ወታደር ማለቁን ይጠቅሳሉ። በወቅቱ የነበሩት ሰራዊቶች በአስር ሺዎች የሚቆጠሩ በመሆናቸው፣ በጦርነቱና በረሃቡ ምክንያት የሟቾች ቁጥር በአስር ሺዎች የሚገመት እንደነበር ይታመናል። 2. የአህመድ ግራኝ ጦርነት (16ኛው ክፍለ ዘመን) የሟቾች ቁጥር፦ ከመቶ ሺዎች እስከ ሚሊዮን ሊጠጋ እንደሚችል ይገመታል። ማብራሪያ፦ ይህ ጦርነት ለ14 ዓመታት ያህል በመላው ሀገሪቱ የተካሄደ እጅግ አጥፊ ጦርነት ነበር። በጦር ሜዳ ከሞቱት ወታደሮች በተጨማሪ፣ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰላማዊ ሰዎች እምነት አንቀይርም በማለታቸው ተገድለዋል። ከዚህም በላይ ጦርነቱ ባስከተለው ከፍተኛ ረሃብ እና ወረርሽኝ ምክንያት የሀገሪቱ ሕዝብ ቁጥር በከፍተኛ ደረጃ ቀንሶ እንደነበር የታሪክ ተመራማሪዎች ይስማማሉ። 3. የአፄ ሱስንዮስ ዘመን የካቶሊክ እምነት የእርስ በርስ ጦርነት (17ኛው ክፍለ ዘመን) የሟቾች ቁጥር፦ ከ30,000 በላይ ሕዝብ ማለቁ ይነገራል። ማብራሪያ፦ በተለይ በ1632 ዓ.ም አካባቢ በጎጃም በተደረገው የመጨረሻው ትልቅ ጦርነት (በአፄ ሱስንዮስ ሰራዊት እና የኦርቶዶክስ እምነት ተከታይ በነበሩት ገበሬዎች መካከል) በአንድ ቀን ብቻ ወደ 8,000 የሚጠጋ ሕዝብ አልቋል። ይህ የገዛ ወገኑ ማለቅ ያሳዘናቸው አፄ ሱስንዮስም፦ "ይህ የምናጠፋው ሕዝብ የውጭ ጠላት አይደለም፣ ወንድሞቻችንና ዘመዶቻችን ናቸው" በማለት ስልጣናቸውን ለመልቀቅና ካቶሊክን ለመተው የወሰኑት ከዚህ ዕልቂት በኋላ ነበር። 4. የአፄ ዮሐንስ 4ኛ የቦሩ ሜዳ አዋጅ (19ኛው ክፍለ ዘመን) የሟቾች ቁጥር፦ ትክክለኛ የቁጥር መረጃ የለም (ግምታዊ በሺዎች የሚቆጠሩ)። ማብራሪያ፦ ይህ ክስተት እንደ ሌሎቹ ሰፊ የጦር ግንባር የነበረው ባይሆንም፣ የአዋጁን ትዕዛዝ ባለመቀበል በሃይማኖታዊ ጽናት በየአካባቢው በተደረጉ ግጭቶች በርካታ ሰዎች ተገድለዋል። ይሁን እንጂ ከሟቾች ቁጥር ይልቅ እምነታቸውን ባለመልቀቃቸው ምክንያት ንብረታቸውን ተቀምተው የተሰደዱት እና በግድ የተጠመቁት ሰዎች ቁጥር እጅግ ከፍተኛ (በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ) ነበር። 5. የአፄ ምኒልክ የደቡብ ግዛት ማስፋፋት (19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ) የሟቾች ቁጥር፦ በአስር ሺዎች የሚቆጠሩ (አንዳንድ የአውሮፓ ታሪክ ጸሐፊዎች ከዚያም በላይ እንደሆነ ይገምታሉ)። ማብራሪያ፦ ግዛቶቹ በማዕከላዊ መንግሥቱ ስር የገቡት በሁለት መንገድ ነበር፤ በሰላምና በጦርነት። በሰላም እጅ የሰጡ አካባቢዎች ላይ የከፋ ዕልቂት አልደረሰም። ነገር ግን እንደ አርሲ እና ወላይታ ባሉ ከፍተኛ የመከላከል ጦርነት በተደረገባቸው አካባቢዎች በሁለቱም ወገን (በማዕከላዊ መንግሥቱ ሰራዊት እና በአካባቢው ተዋጊዎች) ላይ ከፍተኛ የሰራዊት እና የሰላማዊ ሕዝብ ዕልቂት ደርሷል።#mestilibra #bible #ኢትዮጵያ_ለዘለዓለም_ትኑር🇪🇹🇪🇹🇪🇹 #ቤተእስራኤልነኝ #quran - @mestilibra