@abushhunde: ተፈጥሮአዊ ቁስአካልነት (Dialectics of Nature) በፍሪድሪች ኢንግልስ ከ1873 እስከ 1886 ባለው ጊዜ ውስጥ የተጻፈ፣ ማርክሲያዊ የፍልስፍና መርሆዎችን ከተፈጥሮ ሳይንስ ጋር ያገናኘ ታሪካዊና ያልተጠናቀቀ የምርምር ሥራ ነው። ይህ መጽሐፍ የዲያሌክቲካል ቁስአካላነት (Dialectical Materialism) ሕጎች በሰው ልጅ ማኅበረሰብ ታሪክ ላይ ብቻ ሳይሆን፣ በተፈጥሮ ለውጦችና በሳይንሳዊ ክስተቶች ውስጥም በተግባር እንደሚሰሩ ለማስረዳት የተዘጋጀ ነው። የመጽሐፉን ዋና ዋና ይዘቶችና ፍልስፍናዊ ትንታኔዎች ከሥራው በተወሰዱ ዋቢዎችና መዋቅሮች መሠረት እንደሚከተለው ተብራርቷል። 1. የዲያሌክቲክስ ሦስት መሠረታዊ ሕጎች ኢንግልስ በተፈጥሮ ሳይንስ ውስጥ የሚታዩ ለውጦችን በሙሉ በሦስት ዋና ዋና የዲያሌክቲክስ ሕጎች ሥር ይመድባቸዋል። በመጽሐፉ ላይ እንደገለጸው፣ እነዚህ ሕጎች ከውጭ የመጡ ሳይሆኑ ከተፈጥሮ እውነታና ከታሪክ ሂደት የተቀዱ ናቸው፡ 1. የጥራትና የብዛት ለውጥ ሕግ (The law of the transformation of quantity into quality and vice versa)፦ በቁስ አካል ላይ የሚደረግ የብዛት መጨመር ወይም መቀነስ (Quantity) የተወሰነ ደረጃ ላይ ሲደርስ መሠረታዊ የባህሪ ወይም የጥራት ለውጥ (Quality) ያመጣል። ለምሳሌ፦ የውሃ ሙቀት መጨመር (ብዛት) 100 ዲግሪ ሴልሺየስ ሲደርስ ወደ እንፋሎት (ጥራት) መለወጡን በማጣቀስ ያብራራል። 2. የተቃራኒዎች አንድነትና ትግል ሕግ (The law of the interpenetration of opposites)፦ በማንኛውም ተፈጥሯዊ ክስተት ውስጥ እርስ በርስ የሚቃረኑ ነገር ግን የማይነጣጠሉ ኃይሎች አሉ። ለምሳሌ፦ በፊዚክስ ውስጥ የሚታዩትን የፖለራይዜሽን (ፖዘቲቭ እና ኔጋቲቭ ኤሌክትሪክ)፣ በባዮሎጂ ውስጥ የሕይወት መፈጠርና መሞት (Metabolism) ሂደቶችን ይጠቅሳል። 2. የተቃርኖ ሕግ (The law of the negation of the negation)፦ የድሮው ሥርዓት ወይም ነገር ጠፍቶ በአዲሱ መተካቱ፣ አዲሱም ደግሞ በሂደት በሌላ አዲስ መተካቱ የተፈጥሮ ዕድገት ወደፊት እንዲራመድ ያደርጋል። 2. የቁስ አካል እና የእንቅስቃሴ ትስስር ኢንግልስ በመጽሐፉ ውስጥ ቁስ (Matter) እና እንቅስቃሴ (Motion) የማይነጣጠሉ መሆናቸውን በሰፊው ይከራከራል። "እንቅስቃሴ የቁስ አካል የመኖርያ ዘይቤ ነው" (Motion is the mode of existence of matter) የሚለውን መርህ ያስቀምጣል። ቁስ አካል ያለ እንቅስቃሴ ሊኖር አይችልም፤ እንቅስቃሴም ያለ ቁስ አካል አይከሰትም። የሜካኒካል፣ የኬሚካል፣ የፊዚካል እና የባዮሎጂካል እንቅስቃሴዎችን እርስ በርስ ያላቸውን ሽግግር ይተነትናል። ኃይል (Energy) ከአንዱ መልክ ወደ ሌላ መልክ እንደሚቀየር (Law of Conservation of Energy) በወቅቱ የተደረሱ ሳይንሳዊ ግኝቶችን በማጣቀስ የዲያሌክቲክስን ትክክለኛነት ያረጋግጣል። 3. ከጦጣ ወደ ሰው የመቀየር ሂደት (የጉልበት ሚና) በመጽሐፉ ውስጥ ካሉት እጅግ ዝነኛ ምዕራፎች አንዱ "በጦጣ ወደ ሰው መለወጥ ሂደት ውስጥ የጉልበት/ሥራ የነበረው ሚና" (The Part Played by Labour in the Transition from Ape to Man) የሚለው ክፍል ነው። በዚህ ክፍል ኢንግልስ የሚከተሉትን ነጥቦች ያጣቅሳል፡ . ቀጥ ብሎ መራመድ፦ የሰው ልጆች አባቶች የነበሩት ፍጡራን እጆቻቸውን ከዕለት ተዕለት የጉዞ አካል እና እርምጃ ነፃ ማድረጋቸው የተነሳ የአደን መሣሪያዎችን ለመሥራት በር ከፈተላቸው። . የጉልበት (ሥራ) መፈጠር፦ የጉልበት ስራ መጠቀምን የሰውን ልጅ ሕይወት የፈጠረ ዋና መሠረት ነው። ሰዎች መሣሪያዎችን እያዘጋጁ በተፈጥሮ ላይ ተጽዕኖ ማሳደር ጀመሩ። . የአንጎልና የቋንቋ ዕድገት፦ የጋራ ሥራ የሃሳብ ልውውጥን ስለሚያስፈልገው የግድ ቋንቋ ተፈጠረ፤ ይህም የአዕምሮንና የስሜት ሕዋሳትን ዕድገት በከፍተኛ ደረጃ አፋጠነ። 4. በሳይንስ እና በፍልስፍና መካከል ያለው ግንኙነት ኢንግልስ የተፈጥሮ ሳይንቲስቶች የራሳቸውን ምርምር በተሳካ ሁኔታ ለመምራት ፍልስፍናዊ አስተሳሰብ (በተለይም ዲያሌክቲክስ) እንደሚያስፈልጋቸው ያሳስባል። ሳይንቲስቶች ፍልስፍናን ባይቀበሉም እንኳ ሳያውቁት የራሳቸውን ፍልስፍናዊ መላምቶች እንደሚጠቀሙ ይገልጻል። የተፈጥሮ ሳይንስን ከተቆራረጠ ሜታፊዚካዊ (Metaphysical) እይታ በማውጣት፣ ሁሉንም የተፈጥሮ ክስተቶች እርስ በርስ የተሳሰሩና በየጊዜው የሚለወጡ አድርጎ መመልከት እንደሚገባ ይከራከራል። ማጠቃለያ በአጠቃላይ፣ ፍሪድሪች ኢንግልስ "የተፈጥሮ ዲያሌክቲክስ" በተሰኘው ያልተጠናቀቀ መጽሐፉ ውስጥ ተፈጥሮ በራሷ የዲያሌክቲክስ ሕጎችን ተከትላ የምትንቀሳቀስ ቁስአካላዊት ዓለም መሆኗን በወቅቱ የነበሩ የሳይንስ ግኝቶችን (እንደ የሴል ግኝት፣ የኃይል ጥበቃ ሕግ እና የዳርዊን የዝግገተ ለውጥ ቲዎሪ) በማጣቀስ በተሟላ ሁኔታ አስረድቷል። ሥራው ማርክሲዝም በተፈጥሮ ሳይንስ ላይ ያለውን ጥልቅ ፍልስፍናዊ መሠረት ያሳየበት የታሪክ አሻራ ነው።

Haile Fida Kuma

Open In TikTok:

Region: ET

Saturday 27 June 2026 12:07:53 GMT