የህዳሴው ግድብ ተጠናቆና ስራ ጀምሮ ሳለ ከግማሽ በላይ የሚሆነው የኢትዮጵያ ህዝብ (ከ50 እስከ 70 ሚሊዮን የሚጠጋ ሰው) አሁንም ያለ መብራት መኖሩ እጅግ የሚያስቆጭና ግራ የሚያጋባ ጉዳይ ነው። ለዚህ አጭሩ መልስ፡ **ኃይል ማመንጨት እና ኃይል ማሰራጨት የተለያዩ ነገሮች በመሆናቸው ነው።** የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ የሀገሪቱን *የኃይል እጥረት* (ማመንጨትን) ቢፈታውም፣ የሀገሪቱን *የመሰረተ ልማት እጥረት* (ማሰራጨትን) ግን ወዲያውኑ ሊፈታው አልቻለም። በግድቡ ውስጥ ከሚሽከረከረው ተርባይን ተነስተው በገጠር ቤት ውስጥ እስከሚበራው አምፑል ድረስ ያሉትን ሂደቶች ያደናቀፉ አራት ዋና ዋና ምክንያቶች የሚከተሉት ናቸው፡ ### 1. የ"መጨረሻው ማይል" (Last Mile) የኔትወርክ ዝርጋታ እጥረት የህዳሴው ግድብ የሚገኘው ከሱዳን ድንበር አቅራቢያ በጣም ሩቅ በሆነ ቦታ ላይ ነው። ያንን የተመረተ የኤሌክትሪክ ኃይል ወደ ህዝብ መኖሪያ ቤት ለማድረስ በሺዎች የሚቆጠሩ ኪሎ ሜትሮች ርዝመት ያላቸው ከፍተኛ የቮልቴጅ ማስተላለፊያ መስመሮች፣ ትራንስፎርመሮች እና የከተማ/የገጠር የኃይል ማከፋፈያ እንጨቶች (ምሰሶዎች) ያስፈልጋሉ። * በአሁኑ ወቅት የኢትዮጵያ የኤሌክትሪክ ማከፋፈያ መስመር በአካል ሊሸፍን የቻለው የሀገሪቱን 25% መሬት ብቻ ነው። * በተራራማና ሰፊ የገጠር ቀጠናዎች ላይ ብሔራዊ የኃይል መስመር መዘርጋት እጅግ አስገራሚ ወጪ ይጠይቃል። ግድቡ ራሱ ወደ 5 ቢሊዮን ዶላር ገደማ የፈጀ ሲሆን፣ መላ ሀገሪቱን በኬብል ለማገናኘት ግን ኢትዮጵያ ልታሰባስበው የሚገባ ተጨማሪ ቢሊዮን ዶላሮች ያስፈልጋሉ። ### 2. የህዝቡ አሰፋፈር ስርጭት ከ70% እስከ 80% የሚሆነው የኢትዮጵያ ህዝብ የሚኖረው በገጠር ሲሆን፣ አሰፋፈሩም በአስቸጋሪ መልክዓ ምድሮች ላይ የተበታተነ ነው። ወደ እያንዳንዱ ገለልተኛ የገጠር መንደር አካላዊ የኤሌክትሪክ መስመር መዘርጋት እጅግ አሰልቺና ቀርፋፋ ሂደት ነው። በዚህ ምክንያት፣ ብሔራዊ የኤሌክትሪክ ተደራሽነት መርሃ ግብር 65% መስመር በመዘርጋት እንዲሁም 35% ከዋናው መስመር ውጭ በሆኑ አማራጮች (እንደ ግል የሶላር ሲስተሞች እና አነስተኛ የአካባቢ ሚኒ-ግሪዶች) ላይ ተመስርቶ ለመድረስ አቅዷል። ይሁንና እነዚህ ከዋናው መስመር ውጪ ያሉ ስራዎች ከተጠበቀው በላይ እየዘገዩ ነው። ### 3. የገንዘብ እጥረት እና የጥገና እክሎች የኤሌክትሪክ መስመር ዝርጋታን ለማስፋፋት የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ኃይል (EEP) እና የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ አገልግሎት (EEU) ከፍተኛ ገንዘብ ያስፈልጋቸዋል። በታሪክ ደረጃ የኢትዮጵያ የኤሌክትሪክ ታሪፍ (ክፍያ) በዓለም ላይ ካሉ ዝቅተኛዎቹ አንዱ በመሆኑ፣ ተቋማቱ በኪሳራ ነው የሚሰሩት፤ በመሆኑም ሰፊ የማስፋፊያ ፕሮጀክቶችን በራሳቸው የገንዘብ አቅም መደገፍ አይችሉም። በተጨማሪም አሁን ያሉት መስመሮች ያረጁ በመሆናቸው መስመር በገባባቸው አካባቢዎች ጭምር ተደጋጋሚ የኃይል መቋረጥ ይከሰታል። ለጥገና የሚሆኑ መለዋወጫዎችን ለመግዛት የውጭ ምንዛሬ እጥረት በመኖሩ ምክንያት፣ አንዳንዴ በሀገሪቱ ከተገነባው ጠቅላላ የኃይል አቅም ውስጥ እስከ 25% የሚሆነው ሳይመረጥ ዝም ብሎ ይቀመጣል። ### 4. ከፍተኛ ገቢ የሚያስገኙ ዘርፎች እና የኃይል ኤክስፖርት ኢትዮጵያ እጅግ በጣም የሚላላትን የውጭ ምንዛሬ (የአሜሪካ ዶላር) ለማግኘት ስትል ለጎረቤት ሀገራት (ለኬንያ፣ ለጅቡቲ እና ለሱዳን) የኤሌክትሪክ ኃይል በስፋት ትሸጣለች። ከዚህ በተጨማሪ፣ ግዙፍ የኢንዱስትሪ ፓርኮች እና በቅርቡ በአዲስ አበባ በከፍተኛ ፍጥነት እየተስፋፉ የመጡት የክሪፕቶ ማይኒንግ (crypto-mining) ዳታ ማዕከላት ከፍተኛ ኃይል ይስባሉ። ይህ ሁኔታ የሚመነጨው ኃይል ወዲያውኑ ለገጠር ነዋሪዎች ከመስጠት ይልቅ፣ ፈጣን ገቢ ወደሚያስገኙ የኢኮኖሚ ዘርፎች እንዲያደላ ያደርገዋል። > **የተስፋ ጭላንጭል፡** ምንም እንኳን በአሁኑ ወቅት ቁጥሮቹ ተስፋ አስቆራጭ ቢመስሉም፣ የመዋቅር ለውጦች እየተደረጉ ነው። ኤሌክትሪክ ያላገኙ 68% ገደማ የሚሆኑ ኢትዮጵያውያን የሚኖሩት አሁን ካለው የኤሌክትሪክ መስመር በ5 ኪሎ ሜትር ራዲየስ ውስጥ ነው። የህዳሴው ግድብ አሁን ሙሉ በሙሉ ስራ መጀመሩን ተከትሎ፣ የኤሌክትሪክ ተቋማቱ የገንዘብ አቅማቸውን ለማጠናከር የታሪፍ ማሻሻያ እያደረጉ ሲሆን፣ ዋናው ትኩረታቸውም መስመሩ አጠገብ ለሚኖሩ በሚሊዮን ለሚቆጠሩ ዜጎች ፈጣን የ"መስመር ማድረስ" (grid densification) ስራዎችን መስራት ነው። - @professor_oxland