Nguyễn Thái Học sinh ngày 1 tháng 12 năm 1902 tại làng Thổ Tang, phủ Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Yên (nay thuộc thị trấn Thổ Tang, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc). Ông sinh ra trong một gia đình nhà nho có truyền thống hiếu học. Ngay từ nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, giàu lòng yêu nước và luôn trăn trở trước cảnh nhân dân phải sống dưới ách cai trị của thực dân Pháp. Sau khi học hết bậc trung học, Nguyễn Thái Học theo học Trường Cao đẳng Sư phạm Đông Dương tại Hà Nội. Trong thời gian học tập, ông thường xuyên tiếp xúc với các tác phẩm nói về tinh thần độc lập dân tộc và các cuộc cách mạng trên thế giới. Ông nhận thấy rằng những bản kiến nghị ôn hòa không thể khiến thực dân Pháp trao trả độc lập cho Việt Nam. Năm 1927, cùng các đồng chí như Phó Đức Chính, Nguyễn Khắc Nhu, Nguyễn Thế Nghiệp, Nhượng Tống, Nguyễn Văn Viên..., ông thành lập Việt Nam Quốc dân Đảng tại Hà Nội. Mục tiêu của tổ chức là đá.nh đ.ổ ách th.ống trị của thực dân Pháp, giành độc lập cho dân tộc và xây dựng một nước Việt Nam tự do. Dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Thái Học, Việt Nam Quốc dân Đảng nhanh chóng phát triển ở Bắc Kỳ và một phần Trung Kỳ. Tuy nhiên, sau vụ á.m s.át Bazin – một tên trùm mộ phu cho các đồn điền cao su – vào đầu năm 1929, thực dân Pháp mở chiến dịch t.ruy q.uét quy mô lớn. Hàng trăm đảng viên bị b.ắt, nhiều cơ sở bị p.há v.ỡ. Trước tình thế đó, Nguyễn Thái Học nhận định rằng nếu tiếp tục chờ đợi, tổ chức sẽ bị tiê.u diệ.t hoàn toàn. Ông quyết định phát động một cuộc tổng khởi nghĩa với tinh thần "Không thành công thì thành nhân". Đêm 9 rạng sáng 10 tháng 2 năm 1930, cuộc Khởi nghĩa Yên Bái chính thức n.ổ ra. Nghĩa quân đồng loạt tấn c.ông tại Yên Bái, Phú Thọ, Sơn Tây, Hải Dương và một số địa phương khác. Tuy nhiên, do kế hoạch bị lộ, lực lượng không cân sức và sự phối hợp chưa đồng bộ, cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị thực dân Pháp đ.àn áp. Sau nhiều ngày lẩn tránh, ngày 20 tháng 2 năm 1930, Nguyễn Thái Học bị b.ắt tại khu vực Cổ Vịt (Hải Dương) cùng một số đồng chí. Dù bị tra khảo, ông không khai báo những bí mật của tổ chức và nhận toàn bộ trách nhiệm với tư cách người lãnh đạo. Tòa án thực dân tuyê.n á.n t.ử hì.nh đối với Nguyễn Thái Học và 12 đồng chí. Rạng sáng 17 tháng 6 năm 1930, tại pháp trường Yên Bái, thực dân Pháp đưa lần lượt các nghĩa sĩ lên m.áy ch.ém (guillotine). Thường ngày Nguyễn Thái Học ít nói, nhưng hôm ấy ông biết mình sắp bị rơ.i đ.ầu nhưng vẫn cười đùa vui vẻ không tỏ vẻ lo sợ. Cùng đi có vị cố đạo làm lễ rửa tội cho trước khi bước lên m.áy ché.m. Nguyễn Thái Học đã hỏi vị cố đạo: “Làm việc cứu quốc có phải là phạm vào một điều cấm trong Kinh thánh chăng?” khiến viên cố đạo không biết trả lời như thế nào.Nguyễn Thái Học vẫn giữ thái độ bình tĩnh, hiên ngang. Ông cất cao tiếng hô: "Việt Nam muôn năm!" Chỉ ít phút sau, lưỡi dao máy ché.m của thực dân Pháp đã cư.ớp đi sinh mạng người thanh niên mới 28 tuổi, nhưng không thể dập tắt được khát vọng độc lập mà ông đã khơi dậy. Sự hy sinh của Nguyễn Thái Học khiến người yêu nước trên cả nước vô cùng xúc động. Người vợ chưa cưới của ông là Nguyễn Thị Giang (Cô Giang), sau khi biết tin cuộc khởi nghĩa thất bại và vị hôn phu bị b.ắt, đã dùng s.úng tự sá.t vào ngày 17 tháng 2 năm 1930 để giữ trọn khí tiết. Tình yêu và sự hy sinh của họ trở thành một trong những câu chuyện bi trá.ng nhất trong lịch sử Việt Nam. Ngày nay, tên Nguyễn Thái Học được đặt cho hàng trăm tuyến đường, trường học trên khắp cả nước. Tại Yên Bái, khu tưởng niệm và mộ của ông là nơi nhiều người tìm đến để tưởng nhớ vị lãnh tụ đã hiến dâng tuổi trẻ cho độc lập dân tộc. Nguyễn Thái Học thất bại trong cuộc khởi nghĩa, nhưng ông đã chiến thắng trong lòng nhân dân. Hơn chín thập kỷ đã trôi qua, câu nói "Không thành công thì thành nhân" vẫn nhắc nhở các thế hệ người Việt về ý chí dám sống, dám hy sinh vì lý tưởng cao đẹp. - @lyngochungg