"Lịch sử Việt Nam có một người thanh niên mới 23 tuổi. Trước giờ bị x.ử t.ử, ông không xin đư.ợc số.ng, cũng không cầ.u xin â.n xá. Điều duy nhất ông đề nghị với th.ực dân Pháp là: 'Hãy cho tôi lên máy c.hé.m sau cùng, để. được nhìn các đồng chí của mình bì.nh thản hy sinh.' Ông là ai?". Đó chính là Phó Đức Chính, một trong những lãnh tụ trẻ tuổi tiêu biểu của Việt Nam Quốc dân Đảng. Phó Đức Chính sinh năm 1907 tại làng Đông Thái, phủ Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên (nay thuộc huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên). Ông sinh ra trong một gia đình nhà nho. Từ nhỏ, Phó Đức Chính nổi tiếng thông minh, ham học và có năng khiếu về khoa học kỹ thuật. Sau khi học xong bậc trung học, ông theo học Trường Công chính Hà Nội (École des Travaux Publics). Với kiến thức về cơ khí và công trình, ông được đánh giá là một trong những thanh niên có triển vọng của nền kỹ thuật Đông Dương lúc bấy giờ. Tuy nhiên, trước cảnh đất nước bị thực dân Pháp đ.ô hộ, ông từ bỏ con đường công danh để dấn thâ.n vào sự nghiệp cứu nước. Khoảng năm 1928, Phó Đức Chính gia nhập Việt Nam Quốc dân Đảng do Nguyễn Thái Học sáng lập. Trong tổ chức, ông nhanh chóng trở thành một cán bộ nòng cốt nhờ tư duy khoa học và tinh thần quyết đoán. Ông cùng các đồng chí như Nguyễn Thái Học, Nguyễn Khắc Nhu, Nhượng Tống, Nguyễn Thế Nghiệp tích cực xây dựng cơ sở cách mạng tại Bắc Kỳ. Do có kiến thức kỹ thuật, Phó Đức Chính được giao nghiên cứu và chế tạo b.om, lự.u đạ.n, chuẩn bị v.ũ khí cho cuộc khởi nghĩa chống Pháp. Nhiều tài liệu ghi nhận ông là một trong những người trực tiếp phụ trách công tác quân giới của Việt Nam Quốc dân Đảng. Đầu năm 1930, sau khi th.ực dân Pháp mở ch.iến dị.ch khủ.ng b.ố quy mô lớn, ban lãnh đạo Việt Nam Quốc dân Đảng quyết định phát động Khởi nghĩa Yên Bái. Phó Đức Chính là một trong những người tham gia chuẩn bị kế hoạch và chỉ huy lực lượng tại một số địa bàn. Đêm 9 rạng sáng 10 tháng 2 năm 1930, cuộc khởi nghĩa nổ ra. Tuy nhiên, do kế hoạch bị lộ, lực lượng nghĩa quân không đủ mạnh và sự phối hợp thiếu đồng bộ, cuộc nổi dậy nhanh chóng thất bại. Thực dân Pháp huy động quân đội tr.uy b.ắt những người lãnh đạo. Sau nhiều ngày lẩn trố.n, Phó Đức Chính bị b.ắt. Trong các cuộc thẩm vấn, ông không khai báo về tổ chức hay đồng đội. Trước tòa án thực dân, ông nhận mọi trách nhiệm với tư cách một người yêu nước đứng lên chống ách đô h.ộ. Tòa án tuy.ên á.n t.ử h.ình bằng m.áy ch.ém đối với Phó Đức Chính cùng Nguyễn Thái Học và nhiều đồng chí khác. Theo các tư liệu lịch sử và hồi ký của những người đương thời, trước giờ h.ành qu.yết tại ph.áp trường Yên Bái sáng 17 tháng 6 năm 1930, Phó Đức Chính đã đề nghị được lên m.áy ché.m sau cùng. Ông muốn được tận mắt chứng kiến các đồng chí của mình hiên ngang đi vào c.õi ch.ết để tiễn họ lần cuối. Thực dân Pháp chấp thuận yêu cầu ấy. Người ta kể lại rằng, mỗi khi một đồng chí bước lên đoạn đầ.u đài, Phó Đức Chính đều bình tĩnh dõi theo, không hề run s.ợ. Đến lượt mình, ông ung dung bước tới chiếc m.áy ché.m với gương mặt thanh thản. Ông h.y s.inh khi mới 23 tuổi, trở thành một trong những người trẻ nhất bị thực dân Pháp x.ử t.ử trong vụ Khởi nghĩa Yên Bái. Sự hy sinh của Phó Đức Chính đã gây xúc độ.ng m.ạnh trong nhân dân. Dù cuộc khởi nghĩa thất bại, nhưng tinh thần bất khuất của những người như ông đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và ý chí không khuất phục trước bạ.o lự.c. Ngày nay, tên Phó Đức Chính được đặt cho nhiều tuyến đường tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Hưng Yên và nhiều địa phương khác. Nhiều trường học cũng mang tên ông để giáo dục thế hệ trẻ về lòng yêu nước và tinh thần dám hy sinh vì độc lập dân tộc. Cuộc đời Phó Đức Chính chỉ vỏn vẹn 23 năm, nhưng ông đã để lại một tấm gương sáng về khí phách của người Việt Nam. - @lyngochungg