Ngũ uẩn chỉ là một tiến trình duyên sinh Như vậy, Ngũ uẩn không phải là năm thực thể độc lập, càng không phải là cái “ta”. Đó chỉ là một tiến trình liên tục: Sắc → Thọ → Tưởng → Hành → Thức. Tiến trình ấy diễn ra trong từng sát-na của đời sống: * Tiếp xúc với đối tượng. * Sinh cảm giác. * Khởi phân biệt. * Phát sinh ý muốn. * Tạo hành động. * Lưu lại chủng tử. Mọi khổ đau cũng phát sinh từ tiến trình này khi ta chấp vào từng uẩn là “ta” hay “của ta”. “Chiếu kiến Ngũ uẩn giai Không” Bồ Tát Quán Tự Tại không phủ nhận sự hiện hữu của năm uẩn, mà quán thấy rằng năm uẩn đều là pháp duyên sinh. Sắc không tự có. Thọ không tự có. Tưởng không tự có. Hành không tự có. Thức cũng không tự có. Mỗi uẩn chỉ sinh khởi khi đủ nhân duyên và tan mất khi nhân duyên thay đổi. Không có một chủ thể thường hằng tồn tại trong đó. Vì vậy mới nói: Sắc bất dị Không, Không bất dị Sắc. Sắc tức thị Không, Không tức thị Sắc. Thọ, Tưởng, Hành, Thức diệc phục như thị. Nghĩa là Sắc và Không không phải hai thực thể đối lập. Chính vì Sắc do duyên sinh nên bản tánh là Không; và chính vì Không nên các pháp mới có thể duyên khởi thành Sắc. Bốn uẩn còn lại cũng đều như vậy. Khi trí tuệ quán chiếu thấy rõ toàn bộ tiến trình Ngũ uẩn chỉ là sự vận hành của nhân duyên, không có một cái ngã thật sự đang điều khiển hay sở hữu chúng, thì mọi chấp thủ dần được buông xuống. Đó chính là ý nghĩa của câu: “Chiếu kiến Ngũ uẩn giai Không, độ nhất thiết khổ ách.” Thấy rõ bản chất duyên sinh và vô ngã của năm uẩn chính là con đường đưa người tu vượt thoát mọi khổ đau và đạt đến tự do nội tâm. #htthichgiackhang #phatphapnhiemmau #tutap #xuhuong - @thach.luu.moc1