@sudeerathennakoon1: පට්ඨාන ප්‍රකරණයේ මුල් ප්‍රත්‍ය දෙක මෙසේ විමසා බලමු. 1.හේතු ප්‍රත්‍ය ​අපි හුඟක් වෙලාවට "හේතුවක් නැතුව මොකුත් වෙන්නේ නැහැ" කියලා කියනවා නේද? ඒ කතාවේ නියම අර්ථය අභිධර්මයේ විග්‍රහ වෙන්නේ "හේතු පච්චයෝ" කියන පළමු ප්‍රත්‍ය ධර්මයෙන්. මේක හරියට ගසක මුල් වගෙයි. ගහක් ශක්තිමත්ව පොළොවේ හිටවලා තියන්නත්, ඒකේ අතුපතර විහිදෙන්නත් මුල් උපකාර වෙනවා වගේ, අපේ සිතුවිලි වලටත් පදනමක් දෙන "මුල්" වැනි ධර්මතාවයන් 6ක් තියෙනවා. ​1. මොකක්ද මේ "හේතු" කියන්නේ? ​අභිධර්මයේ මේ ගැන පාලි භාෂාවෙන් හරිම අපූරු විග්‍රහ දෙකක් තියෙනවා: ​හිනෝති පතිට්ඨාති එත්ථාති හේතු: (ඵලය හෙවත් ප්‍රතිඵලය යමක පිහිටා තිබේද, එය හේතුවයි.) ​හිනෝති පතිට්ඨාති එතේනාති හේතු: (යමක් මගින් ප්‍රතිඵලය ස්ථාවරව පිහිටුවා ලයිද, එය හේතුවයි.) සරලවම කිව්වොත්, සිතක හටගන්නා ගුණාංග ස්ථාවරව පවත්වා ගන්න "මුල්" වගේ ශක්තිය දෙන බලවේගයට තමයි හේතු ප්‍රත්‍යය කියන්නේ. ​2. සිත පාලනය කරන ප්‍රධාන මුල් 6 ​අපේ ඕනෑම සිතුවිල්ලක් පිටුපස මේ කියන මුල් 6න් එකක් හෝ කිහිපයක් අනිවාර්යයෙන්ම තියෙනවා. මේවා කොටස් දෙකකට බෙදන්න පුළුවන්: ​අ) අකුසල හේතු (සිත අපිරිසිදු කරන මුල්): ලෝභ: අරමුණක ඇලෙන ස්වභාවය. හරියට මකුළු දැලක මැස්සෙක් පැටලෙනවා වගේ සිත අරමුණක පටලවනවා. ​දෝස: ගැටෙන ස්වභාවය. තරහව, ඊර්ෂ්‍යාව වගේ දේවල්. මේක හරියට "ගින්නක්" වගේ තමන්වත් දවලා අනුන්වත් දවනවා. ​මෝහ: ඇත්ත තත්ත්වය වටහා ගන්න බැරි මුළාව. මේක හරියට "අඳුරක්" වගේ. වරද සහ නිවැරදි කියලා වෙන් කරලා පේන්නේ නැහැ. ආ) කුසල හේතු (සිත පිරිසිදු කරන මුල්): 4. අලෝභ: පරිත්‍යාගශීලී බව හෙවත් නොඇලෙන ස්වභාවය. හරියට නෙළුම් කොළයට වතුර නොඇලෙනවා වගේ. 5. අදෝස: මෛත්‍රිය සහ කරුණාව. මෙය හරියට "සඳ එළිය" වගේ හරිම සිසිල්. 6. අමෝහ: ප්‍රඥාව හෙවත් නුවණ. අඳුර දුරු කරන "පහනක්" වගේ හැමදේම නිවැරදිව දකින්න උදව් කරනවා. ​3. මේක අපේ ජීවිතයට බලපාන්නේ කොහොමද? ​අභිධර්මයේදී මේ හේතු මගින් උපකාර ලබන ධර්මයන්ට "සම්ප්‍රයුක්ත නාම ධර්ම" සහ "සහජාත රූප" කියලා කියනවා. සම්ප්‍රයුක්ත නාම ධර්ම කියන්නේ සිතක් හටගන්නා වෙලාවේ ඒ හා සම්ප්‍රයුක්තව (එකතු වෙලා ) උපදින චෛතසික සමූහය මෙයට අයත් වේ. මෙයින් අදහස් වන්නේ සිත සහ චෛතසික අතර පවතින වෙන් කළ නොහැකි සම්බන්ධතාවයයි.හරියට මේ වගේ කිරි වලට වතුර කලවම් කරාම වෙන් කරන්න බෑ වගේ එකටම තියෙනවා.මෙන්න මේකටයි සම්ප්‍රයුක්ත නාම ධර්ම කියන්නේ. සහජාත" කියන්නේ "සමගම උපදින" කියන එකයි. සිතක් උපදින ඒ සුළු මොහොතේම ඒ සිත නිසා හටගන්නා රූප කොටස් මෙයට අයත් වෙනවා. අපි මේවාට "චිත්තජ රූප" කියලත් කියනවා.ඒ කියන්නේ ඔයා තරහෙන් ඉන්න වෙලාවට ඔයාගේ මුළු සිතම අපිරිසිදු වෙනවා විතරක් නෙවෙයි, ඒ සිත නිසා ඇතිවන ශරීරයේ රූපත් (මුහුණ රතු වීම, වෙව්ලීම) වෙනස් වෙනවා.ඔයා මෛත්‍රියෙන් ඉන්න වෙලාවට සිත ශක්තිමත් වෙනවා වගේම මුහුණේ ප්‍රසන්න බව වගේ රූපත් හටගන්නවා. ​හේතු කියන්නේ පදනම හෙවත් මූලයයි. ප්‍රත්‍යය කියන්නේ උපකාරයයි. ගසක මුල් ශක්තිමත් නම් ඒ ගසත් ශක්තිමත් වන්නාක් මෙන්, අපේ සිතක පවතින මේ මුල් 6 (ලෝභ, දෝස, මෝහ, අලෝභ, අදෝස, අමෝහ) අපේ මුළු ජීවිතයම යහපත් හෝ අයහපත් පැත්තට මෙහෙයවන්න හේතු ප්‍රත්‍යය මගින් උපකාර කරනවා. 2.ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය (සිතට වාරු දෙන "අත්වැල" ) ​දැන් අපි බලමු සිතක් හටගන්න උදව් වෙන ඊළඟ ප්‍රධානම දේ ගැන. ඒ තමයි "ආරම්මණ පච්චය". සරලවම කිව්වොත් සිතක් උපදින්න නම් අනිවාර්යයෙන්ම මොකක් හරි අරමුණක් තියෙන්නම ඕනේ. අරමුණක් නැතිව සිතකට විතරක් තනිවම උපදින්න බැහැ. ​1. මොකක්ද මේ "ආරම්මණ" කියන්නේ? ​අභිධර්මයේදී මේක හරිම ලස්සනට විග්‍රහ කරනවා: ​"චිත්තචෙතසිකා ආගන්ත්‍වා රමන්ති එත්‍ථා ති ආරම්මණං" (සිත සහ සිතේ හටගන්නා අනෙකුත් ධර්මයන් යමක පැමිණ ඇලේද, එය ආරම්මණයයි.) මෙතන "ඇලෙනවා" කියන්නේ ලෝභයෙන් ඇලෙන එක නෙවෙයි, සිත අරමුණ ග්‍රහණය කරගන්නවා කියන එකයි. සිත උපදින්නේම අරමුණක් අල්ලගෙනයි. ​2. ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය වැඩ කරන්නේ කොහොමද? ​අන්ධ මනුස්සයෙක් ඇවිදින්න සැරයටියක් හෝ අත්වැලක් පාවිච්චි කරනවා වගේ, දුර්වල කෙනෙක් නැගිටින්න ලණුවක හෝ වැටක වාරුව ගන්නවා වගේ, සිතත් හටගන්න නම් අරමුණ කියන වාරුව ගන්නම ඕනේ. ඒ නිසා අරමුණ සිතට උපකාර කරන්නේ "වාරුවක්" හෝ "අත්වැලක්" විදිහටයි. ​3. අපේ සිතට හසුවන අරමුණු 6 (ෂඩ් ආරම්මණ) ​අපේ සිත අරමුණු ගන්නේ ද්වාර හයක් හරහායි ඒවානම්, 🔷රූපාරම්මණය: ඇසට පෙනෙන වර්ණ සහ හැඩතල. 🔷සද්දාරම්මණය: කනට ඇසෙන ශබ්ද. ගන්ධාරම්මණය: නාසයට දැනෙන සුවඳ හෝ දුගඳ. 🔷රසාරම්මණය: දිවට දැනෙන රසයන්. 🔷පොට්ඨබ්බාරම්මණය: කයට දැනෙන ස්පර්ශය (තද, මෘදු, රස්නය, සීතල). ​🔷ධම්මාරම්මණය: මනසට පමණක් වැටහෙන සිතුවිලි, අතීත මතකයන්, ප්‍රඥප්ති සහ නිවන වැනි දේ. ​"ආරම්මණං හුත්‍වා පච්චයෝ ආරම්මණ පච්චයෝ" (අරමුණක් වෙමින් සිතට සහ චෛතසිකයන්ට උපකාර වන ධර්මය ආරම්මණ ප්‍රත්‍යයයි.) එහෙනම් ඊළඟ ප්‍රත්‍ය දෙකෙන් හමුවෙමු. #foryou #pattana #buddhism #sudeerathennakoon1

Sudeera Thennakoon

Open In TikTok:

Region: LK

Sunday 05 July 2026 11:50:41 GMT