Thuở ấy... Có cậu học trò hỏi: “Thưa thầy, lấy đức báo oán, dùng sự bao dung, tử tế để đối đãi với kẻ làm hại mình có được không..?” Khổng Tử buông một lời định đoạt... Không nên. Rồi ngài nhìn sâu vào mắt người học trò, hỏi ngược: Nếu con lấy đức để báo oán... thế thì con lấy gì để báo đức..? ⸻ Người nghe đều sững sờ. Bởi từ trước đến nay, “lấy đức báo oán” luôn được ca tụng như một cái khuôn vàng thước ngọc, một chuẩn mực đạo đức tốt đẹp mà người đời phải vươn tới sao.? Vì sao một bậc đại trí như Khổng Tử lại tàn nhẫn khước từ một tư tưởng có vẻ thánh thiện đến thế? Khi lời nói của ngài rơi vào không gian, Khổng Tử mới quay về nói với các môn đệ. Nếu một kẻ gây ra đau khổ cho bạn, chà đạp lên giới hạn của bạn, vẫn nhận được sự tử tế, bao dung và những điều tốt đẹp nhất từ bạn; vậy thì những người đã yêu thương bạn, bảo vệ bạn, hy sinh vì bạn suốt bao năm qua, họ sẽ nhận được gì? Nếu cả kẻ ác lẫn người thiện đều nhận được một sự đối đãi ngang hàng như nhau, thì đó không phải là từ bi, đó là sự bất công tột cùng đối với người tử tế. Người đời lầm tưởng “lấy đức báo oán” là từ bi, là cảnh giới cao nhất của sự tu tập. Con người ta rất dễ nhân danh sự cao thượng để làm mờ đục ranh giới đúng sai, nhưng lại quên mất việc bảo vệ giá trị của những người xứng đáng. Đó mới là điều Khổng Tử gọi là sự tàn nhẫn của lòng tốt vô tội vạ. Không phải khó ở việc nở một nụ cười vị tha với kẻ thù. Mà khó ở chỗ có nhìn thấy sự tủi thân của những người tốt đang đứng sau lưng mình hay không. "Dĩ trực báo oán - Dĩ đức báo đức" Lòng tốt nếu không có cái xương sống của sự thẳng thắn, công minhthì mọi sự bao dung chỉ là sự dung. "Dĩ trực báo oán” – lấy sự sòng phẳng, đúng sai rõ ràng để đối trị với cái ác – không phải là trả thù bằng bạo lực hay thù hận. Mà là trả hành vi đó về đúng vị trí nhân quả của nó. Kẻ làm sai phải chịu hậu quả, người làm đúng phải được trân trọng. Người cố chấp đóng vai thánh nhân để "lấy đức báo oán" thực chất chỉ đang thỏa mãn cái tôi vĩ đại của chính mình để nhận về sự tán thưởng của thiên hạ, bất chấp việc hành vi đó làm thối rữa động lực làm việc tốt của những người xung quanh. Đến đây mới hiểu, điều Khổng Tử muốn dạy không phải là bắt người ta phải sống trong thù hận, ghim gút oán hờn để tìm cách trả đũa. Mà là khai phóng cho những tâm hồn đang bị thao túng bởi thứ “đạo đức lý thuyết”, giúp họ nhận ra rằng năng lượng của lòng tốt là có hạn, phải được trân trọng và trao gửi đúng nơi. Bởi điều khiến người ta hối tiếc nhất sau những giông bão của cuộc đời không phải là chưa kịp tha thứ cho tất cả những kẻ đã từng quay lưng với mình. Mà là đã lãng phí quá nhiều sự tử tế cho những người không xứng đáng… để rồi khi quay lại, chẳng còn đủ hơi ấm và năng lượng để bao bọc cho những người thực sự thương yêu mình. Tha thứ hay đối chất, ấy là cái khuôn có thể tùy hoàn cảnh mà ứng xử cho khéo léo. Nhưng hiểu được giá trị của sự sòng phẳng trong nhân quả, biết trân trọng người tốt bằng chữ "Đức" và sòng phẳng với kẻ oán bằng chữ "Trực"… mới là cái gốc để giữ cho nhân tính không bị biến chất, mới là đạo sống vững vàng của người quân tử ------- #tinhhoacohoc #daoxuthe #nhansinhtrietluan #duc #khongtu - @tinhhoacohoc.vn