ඔයා කවදාහරි ගුවන් යානයකට ගොඩවෙන්න කලින්, ඒකේ තටුවට යටින් ඉන්ධන පුරවන ට්‍රක් එකක් ඇවිත් තියෙනවා දැකලා තියෙනවද? ✈️ සද්දයක් බද්දයක් නැතුව ටොන් ගාණක් ඉන්ධන ප්ලේන් එකට පිරෙව්වට, ඒ ඉන්ධන පිරවුම්හලක තියෙන පෙට්‍රල් හරි ඩීසල් වලට වඩා හරි සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කියලා ඔයා දන්නවාද? එතකොට මෙච්චර වටින ප්ලේන් එකක්, කාර් වලට ගහන පෙට්‍රල් වලින් දුවන්නේ නැතුව භූමිතෙල් වලින් දුවන්නේ ඇයි කියලා ඔයා කවදාහරි කල්පනා කරලා තියෙනවද? ඔව්! ලෝකය වටේ යන දැවැන්ත ගුවන් යානා පවා පියාසර කරන්නේ ඉස්සර කාලේ මිනිස්සු කුප්පි ලාම්පු සහ කෑම්පිං ලිප් පත්තු කරන්න පාවිච්චි කරපු භූමිතෙල් වලින්! 🛢️ අපි බලමු පෙට්‍රල් වලට මොකද වුණේ, ඇයි ගුවන් යානා භූමිතෙල්ම තෝරගත්තේ කියලා. පෙට්‍රල් හදලා තියෙන්නේ කාර්, මෝටර් සයිකල් සහ කුඩා ප්‍රොපෙලර් ගුවන් යානා වල තියෙන පිස්ටන් එන්ජින් වලට. ඒ එන්ජින් වලට ඕනේ ස්පාර්ක් ප්ලග් එකකින් ගිනිපුපුරක් ආපු ගමන්, ඉක්මනින් පත්තු වෙන ඉන්ධනයක්. හැබැයි ජෙට් එන්ජිමක් කියන්නේ පිස්ටන් එන්ජිමකට වඩා සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් මැෂින් එකක්. මේකේ පිස්ටන් නෑ. මේක කරන්නේ විශාල වාතය ප්‍රමාණයක් ඇතුළට ඇදලා, ඒක සම්පීඩනය කරලා, ඒකට ඉන්ධන විදලා නොනවත්වාම පුළුස්සන එක. මේකට ඕනේ පෙට්‍රල් වගේ එකපාර පත්තු වෙන එකක් නෙවෙයි, එක දිගට ශක්තියක් දෙන ඝනකම් ඉන්ධනයක්. එතකොට ගුවන් යානා ඉතිහාසයේ මුල්ම කාලේ, ඒ කියන්නේ රයිට් සහෝදරයෝ සහ පළමු හා දෙවන ලෝක යුද්ධ වල හිටපු පයිලට්ලා පාවිච්චි කළේ පෙට්‍රල්. මොකද ඒ කාලේ ප්ලේන් වලත් තිබුණේ කාර් එකක වගේ පිස්ටන් එන්ජින්. ☁️🚫 හැබැයි 1930 - 1940 ගණන් වල විද්‍යාඥයෝ ජෙට් එන්ජිම හොයාගත්තාට පස්සේ ලොකු ප්‍රශ්නයක් ආවා. පෙට්‍රල් දාලා ජෙට් එන්ජිම පොළොවේදී වැඩ කළාට, අඩි 35,000 ක් උඩට ගියාම පෙට්‍රල් වල හැසිරීම සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වුණා. පොළොවේදී පෙට්‍රල් වල තිබුන හොඳම ගතිගුණ ටික, අහසේදී මාරාන්තික ප්‍රශ්න බවට පත්වුණා. ගුවන් යානයක තෙල් ටැංකිය තියෙන්නේ ප්ලේන් එකේ තටු වලනේ. මේ තෙල් ටැංකියේ ඉඳන් දිග බට සහ පොම්ප හරහා තෙල් ටික එන්ජිමට යන්න ඕනේ. මේ යන ගමනේදී තෙල් ටිකට පාස් කරන්න අමාරුම ටෙස්ට් දෙකක් තියෙනවා! ටෙස්ට් 1: අඩු පීඩනය සහ වාෂ්ප වීම 🎈 අඩි 35,000 ක් උඩට යද්දී වායුගෝලීය පීඩනය, මුහුදු මට්ටමේ තියෙන පීඩනයෙන් හතරෙන් එකක් වෙනකම් අඩුවෙනවා. පෙට්‍රල් කියන්නේ ඉක්මනින් වාෂ්ප වෙන දෙයක්. පීඩනය අඩු වුණාම පෙට්‍රල් තව ඉක්මනින් වාෂ්ප වෙන්න ගන්නවා. එතකොට වෙන්නේ, ප්ලේන් එකේ තෙල් පයිප්ප ඇතුළේ පෙට්‍රල් වාෂ්ප වෙලා වායු බුබුළු හැදෙන එක. දියරයක් අදින්න හදපු පොම්පෙකට වාෂ්පයක් අදින්න බෑ. මේකට කියන්නේ Vapor Lock කියලා. හරියට ඔයා බීම එකක් බොන්න බටයකින් උරද්දී, බීම එන්නේ නැතුව හිස් හුළඟක් එනවා වගේ වැඩක්. මේ හින්දා ප්ලේන් එකට උපරිම බලය ඕන කරන වෙලාවක එන්ජිමට තෙල් නැතුව ප්ලේන් එකේ බලය නැතිවෙලා යන්න පුළුවන්. හැබැයි භූමිතෙල් කියන්නේ ඊට වඩා බරින් වැඩි ඉන්ධනයක්. ඒක අඩු පීඩනයකදී ඉක්මනට වාෂ්ප වෙන්නේ නෑ. ඒ නිසා අඩි 35,000 දී වුණත් භූමිතෙල් කිසිම බබල් එකක් නැතුව ලස්සනට පයිප්ප දිගේ ගලාගෙන යනවා. ටෙස්ට් 2: මාරාන්තික ශීතල 🥶❄️ අඩි 35,000 දී ප්ලේන් එකෙන් එළියේ උෂ්ණත්වය -50°C වගේ වෙනකන් පහළ බහිනවා. ප්ලේන් එකේ ඇලුමිනියම් තටු ඇතුළේ තියෙන තෙල් ටැංකියටත් මේ ශීතල කෙළින්ම දැනෙනවා. මේක මනුස්සයෙක්ගේ ඇඟේ තියෙන වතුර විනාඩියකින් අයිස් කරන තරම් දරුණු ශීතලක්! මේ වගේ ශීතලකදී සාමාන්‍ය දියර වර්ග ඔක්කොම මිදිලා ජෙලි වගේ වෙනවා. පෙට්‍රල් වලටත් මේක වෙන්න පුළුවන්. එතකොට තෙල් බට ඇතුළේ තෙල් මිදුණොත් එන්ජිමට තෙල් යන්නේ කොහොමද? හැබැයි ජෙට් ඉන්ධන විදිහට පාවිච්චි කරන පිරිපහදු කරපු භූමිතෙල් හදලා තියෙන්නේ සෘණ 40°C ත් සෘණ 50°C ත් අතර උෂ්ණත්වයකට ඔරොත්තු දෙන විදිහට. ඒ නිසා කොච්චර ශීතල වුණත් මේ භූමිතෙල් මිදෙන්නේ නැතුව ලස්සනට එන්ජිම දක්වා ගලාගෙන යනවා. ඒ විතරක් නෙවෙයි පෙට්‍රල් කියන්නේ පොඩි ගිනිපුපුරක් වැටුණ ගමන් මහ ගින්නක් වෙන දෙයක්. විනාඩි 60 ක් ඇතුළත ලීටර් දස දහස් ගාණක් තෙල් ප්ලේන් එකට පුරවද්දී ඒකෙන් පොඩි බිංඳුවක් හරි බිමට වැටිලා, රත්වෙච්ච එන්ජිමක හරි මොකක්හරි ගිනිපුපුරක් හරි වැදුණොත් මුළු එයාපෝට් එකම විනාශ වෙලා යන්න පුළුවන්. හැබැයි භූමිතෙල් කියන්නේ පෙට්‍රල් වගේ ලේසියෙන් ඇවිළෙන එකක් නෙවෙයි. ඒක බිමට හැලුණත්, ගිනි ගන්න නම් ඒකට එක දිගට ලොකු රස්නයක් දෙන්න ඕනේ. ඒ නිසා ප්ලේන් එකට තෙල් පුරවන එක ගොඩක් ආරක්ෂිතයි. හැබැයි එන්ජිම ඇතුළේ තියෙන දහන කුටියට ගියාම, මේ භූමිතෙල් අධික පීඩනයකින් කුඩා බිංදු වලට කඩලා, සම්පීඩිත වාතය එක්ක එකතු කරලා පත්තු කරාම මේකෙන් එන රස්නය සහ බලය පුදුමාකාරයි! එන්ජිමට එනකම් කිසිම සද්දයක් නැතුව නිහඬව ඉන්න මේ භූමිතෙල්, එන්ජිම ඇතුළට ගියාම යකඩයක් දියවෙන්න තරම් ලොකු බලයක් දෙනවා. - @desh623