ግርማዊ ቀዳማዊ አፄ ኃይለሥላሴ ከጥቅምት 23 ቀን 1923 ዓ.ም. እስከ መስከረም 2 ቀን 1967 ዓ.ም. ድረስ ለአምስት አሥርት ዓመታት ያህል ኢትዮጵያን የመሩ የመጨረሻው ንጉሠ ነገሥት ናቸው። ንጉሡ ሐምሌ 16 ቀን 1884 ዓ.ም. በሐረርጌ ክፍለ ሀገር ኤጄርሳ ጎሮ ተወለዱ። የመጀመሪያ ስማቸው ልጅ ተፈሪ መኮንን ይባል ነበር። አባታቸው ራስ መኮንን ወልደሚካኤል ወልደመለኮት የሐረርጌ ገዥና የዓፄ ምኒልክ የቅርብ ዘመድ ነበሩ። የራስ መኮንን እናት ልዕልት ተናኘወርቅ የሸዋው ንጉሥ የሣህለሥላሴ ልጅ በመሆናቸው፣ ልጅ ተፈሪን በቀጥታ ከሸዋው አማራ የሰሎሞናዊ ሥርወ-መንግሥት ጋር ያገናኛቸዋል። ልጅ ተፈሪ በ13 ዓመታቸው የደጃዝማችነት ማዕረግ አግኝተው ሲዳሞንና ሐረርን አስተዳድረዋል። በ1909 ዓ.ም. ልጅ ኢያሱ ከሥልጣን ሲሻሩና የዓፄ ምኒልክ ልጅ ንግሥት ዘውዲቱ ሲነግሡ፣ ልጅ ተፈሪ ራስ ተብለው አልጋ ወራሽና የሀገሪቱ ባለሙሉ ሥልጣን እንደራሴ ሆኑ። ንግሥት ዘውዲቱ በ1922 ዓ.ም. ካረፉ በኋላ፣ ጥቅምት 23 ቀን 1923 ዓ.ም. "ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ ንጉሠ ነገሥት ዘኢትዮጵያ" ተብለው በታላቅ ሥነ-ሥርዓት ዘውድ ጫኑ። በሥልጣን ዘመናቸው የመጀመሪያውን የተጻፈ ሕገ-መንግሥት በ1923 ዓ.ም. ማስተዋወቅን ጨምሮ ባርነትን ማገድ፣ ዘመናዊ ትምህርት ቤቶችንና ሆስፒታሎችን ማስፋፋት የመሳሰሉ የዘመናዊነት እርምጃዎችን ወስደዋል። በ1928 ዓ.ም. ፋሽስት ጣሊያን ኢትዮጵያን ሲወርር ንጉሡ ወደ እንግሊዝ አገር ተሰደዱ። በመንግሥታት ማኅበር (League of Nations) መድረክ ላይ ያደረጉት ታሪካዊ ንግግር በዓለም አቀፍ ደረጃ ትልቅ ዲፕሎማሲያዊ እውቅና አሰጣቸው። በ1933 ዓ.ም. ከአርበኞችና ከእንግሊዝ ጦር ጋር በመሆን ጣሊያንን አሸንፈው በድል ወደ አዲስ አበባ ተመለሱ። ከዚያም አዲስ አበባ የአፍሪካ አንድነት ድርጅት (አሁን አፍሪካ ኅብረት) መቀመጫ እንድትሆን ቀዳሚውን ሚና ተጫውተዋል። ይሁን እንጂ በሀገሪቱ በደረሰው የቤተአምሐራ ድርቅና ረሃብ፣ በኑሮ ውድነት እንዲሁም በለውጥ ፈላጊ ተማሪዎችና ወታደሮች ግፊት ምክንያት አፄ ኃይለሥላሴ መስከረም 2 ቀን 1966 ዓ.ም. በደርግ ወታደራዊ መንግሥት ከሥልጣን ወረዱ። በቁም እስር ላይ ሳሉ ነሐሴ 21 ቀን 1967 ዓ.ም. በ83 ዓመታቸው ያረፉ ሲሆን፣ አስከሬናቸው እ.ኤ.አ ኖቬምበር 2000 በአዲስ አበባ መንበረ ጸባኦት ቅድስት ሥላሴ ካቴድራል በክብር አርፏል። #amharatiktok💚💛❤️ #አማራዬ💚💛❤አማራዬ💚💛❤ #ethiopian_tik_tok🇪🇹🇪🇹🇪🇹🇪🇹 #habeshatiktok #fyp - @edu_amharawit01