Ежелде ата-бабамыз тойды «ұлттық тәрбие бесігі, халықтың қазынасы» деп бағалаған. Аттың жалында, түйенің қомында тірлік кешкен елдің әдебиеті ауызда, өнері өреде жүріп-ақ дамыды. Ал қазір қазақтың той-жиынына сын айтушылар да, мін айтушылар да жетерлік. Солай болғанымен тойдан тартынып жатқан ешкім жоқ. Тойдағы даңғазалық пен дарақылық жыл сайын күшеймесе, бәсеңдеп жатпағаны белгілі. Заманына қарай… тойы Сөзсіз ұлттың мінезі, көңіл кеңдігі мен өмірге деген көзқарасы осы бір қуаныш үстінде көрініс табады. Қазір үлкендеріміз «осыдан жиырма-отыз жыл бұрынғы тойлардың жөні бір бөлек еді» деп жиі айтып отырады. Расында да, сол уақыттың әрбір тойы бүгінгідей сән-салтанат қуған, бәсекеге құрылған емес, шынайы қуаныштың, адал ықыластың мерекесі болатын. Қара шаңырақтың ауласында, көлеңкесі түсіп тұратын шатырдың астында өтетін думандардың өзінде жылылық бар еді. Тоқырау заманында да ел пейілін тарылтпай, барымен бөлісіп, жоқты жасырып, көңілдің кеңдігін көрсететін. Ол кезде қонақ күткен қазақ шүкіршілікті серік етіп, «тойдың сәні – дастарқанның молдығында емес, ниеттің кеңдігінде» деп білетін. Меймандар да жасандылықсыз, шын көңілмен жиналып, думанның шырайын кіргізетін. Үлкендердің айтуынша, 90-шы жылдары ауыл-аймақтың әр тойы өзінше бір оқиға еді. Сол кездері кейбір ауылдарда «той төбелессіз өтпейді» деген ұғым қалыптасқан деседі. Тіпті әр елді мекенде той соңынан «жігіттік намысты» көрсететін топтардың болғанын да көзкөргендер жиі әңгімелейді. Той иесі мұның бәрін білсе де, «сол болмаса, қызығы кеміп қалар» деген пейілмен көз жұма қарайтын. Қазір күлкі шақыратын осы әңгімелердің астарында бір дәуірдің мінезі, ауыл арасындағы сыйластықтың, ер көңілдің бір сипаты жатқандай. Ал жаңа ғасырмен бірге тойдың сипаты да өзгерді. Жиырма бірінші ғасырдың алғашқы жылдарында елдің талғамы да, ұстанымы да жаңаша қалыптаса бастады. Сол тұста «арақ-шарапсыз той өткізу» үрдісі пайда болды. Бұл көпшіліктің көңіліне үміт ұялатты. «Ащы сусыз да той қызықты өтеді екен ғой» деп риза болғандар да көп еді. Бұл қоғамның рухани тазаруға, ұлттық болмысқа бет бұрған кезеңі болатын. Тойдың ішкі аурасына үңілер болсақ, бүгінгі думанды бұрынғымен салыстыруға әсте келмейді. Қазір аумағы атшаптырым тойханалар салынды, сыйымдылығы 1500-ге дейінгі мейрамханалар бар, дастарқанға құстың сүтінен басқаның бәрі қойылады. Салтанатты шараның ерекше сценарийлері де көбейген. Тіпті күллі қауым алдында көлікпен кіретін сарайлар да бар. Мұнан бөлек, алдына тікұшақ қонатын алаңқайы жасалған мейрамханалар да салынуда. «Той десе, қу бас домалайды» демекші, қазақтың шаттықтан шаршамайтыны анық. Қалай десек те, әрдайым алыс-берісі, барыс-келісі үзілмеген, жыл он екі ай думандататын халықпыз. Бір жағынан осындай кең пейіл, керемет дархан болмыстың арқасында бүгінгі мейрамханалардың да мерейі асып, табысы артып, кәсібі ілгерілеп жатыр. Дәстүр бұрмаланып барады Қазақтың қай дәстүрін алсаң да, оның әрбір рәсімінде ұлттың терең философиясы, дүниетанымы жатыр. Бірақ соңғы жылдары ұлттық салт-дәстүрлеріміздің мән-мағынасы бұрмаланып, ел арасында әркім өз білгенінше жаңалық енгізіп, жаңсақ түсініктер тарату белең алып келеді. – Қазақ мемлекеттілігін сақтау, қорғау және нығайту – баршамыздың қасиетті борышымыз. Қазақ мемлекеттілігіне қарсы бағыттағы, ұлттың рухани негізін шайқалтатын пікірлерді кім айтса да, заңмен қудалау қажет. Өйткені ұлттық тұтастықты әлсірететін әрбір сөз, әрбір әрекет – мемлекеттің іргесін сөгуге апаратын жол. Біз ең алдымен өзіміздің ұлттық бетпердемізді, рухани болмысымызды сақтауымыз керек,-деді қоғамдағы келеңсіз жайттарға алаңдаушылық білдірген білім саласының ардагері, ел мен ұлт тағдырына бейжай қарамайтын азамат Серік Сапанов. Оның айтуынша, қазақтың дәстүрлі тәрбиелік мәні бар рәсімдері баланы қырқынан шығару, бесікке салу, тұсаукесер, тілашар сияқты салттар – ғасырлар бойы халықтың өмір тәжірибесінен сұрыпталған, киелі де мәнді ғұрыптар. Алайда бүгінде осының бәріне ойдан қосылған, қазақтың әдетінде жоқ әрекеттер араласып жүр. - @bek0ntai