İbnü’l-Arabî 800 Yıl Önce Başka Alemleri mi Anlattı? | Fütûhât-ı Mekkiyye’deki Akılalmaz Dünya: Arz-ı Hakikat Muhyiddin İbnü’l-Arabî, 13. yüzyıl İslam düşüncesinin ve tasavvuf tarihinin en etkili isimlerinden biridir. 1165’te Endülüs’te doğan İbnü’l-Arabî, dev eseri el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye’nin 8. babında insanın alışılmış fiziksel gerçekliğinden oldukça farklı bir varlık alanını tasvir eder: Arz-ı Hakikat, yani “Hakikat Arzı” veya “Geniş Arz”. Bu olağanüstü anlatıda zaman ve mekân, dünyevî ölçülerden farklı özellikler gösterir. İbnü’l-Arabî’nin aktardığı yolculukta, dünyadaki 1 günün orada 2 yıla karşılık geldiği bir bölgeden söz edilir. Gezgin; ağaçları, nehirleri ve meyveleri gümüşten olan bir ülkeye ulaşır ve burada yaşayan varlıkların bedenleri de gümüş olarak betimlenir. Başka bölgelerde altından ağaçlar ve meyveler gibi çok daha sıra dışı tasvirlerle karşılaşılır. Anlatının en dikkat çekici bölümlerinden biri ise yapıların meydana getiriliş biçimidir. Bazı yapılar bildiğimiz dünyadaki gibi araçlar ve ustalıkla oluşturulurken, bazılarının niyet ve düşünce aracılığıyla meydana geldiği aktarılır. Gezgin ayrıca dünyada tanımadığı renkler gördüğünü belirtir. Güneş bulunmadığı hâlde ışık ve karanlığın birbirini takip ettiği, hatta karanlığın görmeye engel olmadığı bir âlem tasvir edilir. Bu ifadeler modern okuyucuya paralel evrenleri, farklı boyutları veya alternatif gerçeklikleri hatırlatabilir. Ancak İbnü’l-Arabî’nin metnini doğrudan modern fizik teorilerinin erken bir açıklaması olarak değerlendirmek tarihsel açıdan doğru değildir. Çünkü onun kozmolojisinde hayal âlemi ve berzah, maddî dünya ile ruhânî gerçeklik arasında kendine özgü bir varlık mertebesini ifade eder. Arz-ı Hakikat de bu metafizik düşünce sistemi içerisinde değerlendirilmelidir. Dolayısıyla farklı akan zaman, gümüş bedenler, düşünce ve niyetle meydana gelen yapılar ve dünyada bilinmeyen renkler gibi şaşırtıcı unsurlar gerçekten Fütûhât-ı Mekkiyye’nin 8. babındaki anlatının parçalarıdır. Tartışılması gereken asıl mesele bunların modern anlamda başka evrenler olup olmadığı değil, İbnü’l-Arabî’nin yaklaşık 800 yıl önce gerçekliğin görünen maddî dünyadan çok daha geniş olduğu düşüncesini nasıl temellendirdiğidir. İbnü’l-Arabî başka bir evreni mi tasvir ediyordu, yoksa insan duyularının ötesindeki metafizik bir varlık mertebesini mi? 📚 Kaynakça: İbnü’l-Arabî, Muhyiddin. el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye, 8. bab: “Arz-ı Hakikat / Geniş Arz”. Bulak baskısı, 1. cilt, yaklaşık 126–131. sayfalar. Ibn al-ʿArabī, Muḥyī al-Dīn. The Openings Revealed in Makkah. Çeviren Shuʿayb Eric Winkel. 1. cilt, 1. ve 2. kitaplar; 8. bab, “The Vast Earth”, s. 483–497. Pir Press / Futuhat Foundation, gözden geçirilmiş baskı, 2020. Bu çalışma doğrudan 8. babın metnini ve gümüş bedenler, farklı zaman, düşünceyle yapılan yapılar ve bilinmeyen renkler pasajlarını içermektedir. Kılıç, Mahmud Erol. “el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul, 1996. Eserin yazım süreci, yapısı, yazma nüshaları ve tasavvuf tarihindeki yeri hakkında temel başvuru maddesi. Addas, Claude. Quest for the Red Sulphur: The Life of Ibn ‘Arabi. Çeviren Peter Kingsley. Cambridge: The Islamic Texts Society, 1993. Özellikle “God’s Vast Earth” bağlamındaki değerlendirmeler. Addas, Claude. “Poetry and Imagination in the Futuhat.” Muhyiddin Ibn Arabi Society. Çalışmada 8. babdaki Arz-ı Hakikat’in hayal âlemine ve berzaha ait oluşu ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Corbin, Henry. Spiritual Body and Celestial Earth: From Mazdean Iran to Shi‘ite Iran. Princeton University Press, 1989. İbnü’l-Arabî’nin Arz-ı Hakikat tasvirinin tercüme ve değerlendirmesi, özellikle s. 135–143. Chittick, William C. The Sufi Path of Knowledge: Ibn al-‘Arabi’s Metaphysics of Imagination. Albany: State University of New York Press, 1989. İbnü’l-Arabî’nin hayal, berzah ve kozmoloji anlayışının temel akademik incelemelerinden biri. #ibnülarabi #futuhatımekkiyye #arzıhakikat #islam #tasavvuf - @tarihinnsesitr