@heritagenaturetravels: ठुप्चुकु (गोरु प्याखन) : ठुप्चुकु, अर्थात् गोरु प्याखन, गुनिलाँ पर्व (जनैपूर्णिमा) को अवसरमा नचाइने तौथली नेवार समुदायको एक महत्वपूर्ण तथा मौलिक सांस्कृतिक नाच हो। यो नाच जनैपूर्णिमाको दिनदेखि निरन्तर पाँच दिनसम्म विभिन्न धार्मिक तथा सांस्कृतिक विधि–विधानका साथ प्रस्तुत गरिन्छ। स्थानीय मान्यता अनुसार भूमे पुजा पछि मानिसले खेतीपातीको काम सुरु गर्ने र जनैपूर्णिमा देखि पाँच दिनसम्म देवीको रोपाइँ सम्पन्न गरी वर्षे खेतीपातीको कार्य समाप्त भएको बुझिन्छ। यसै कृषि संस्कृतिसँग जोडिएको ठुप्चुकु नाचले खेतीपाती, श्रम, धार्मिक आस्था तथा मानवीय जीवनशैली लाई कलात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्दछ। देवीको रोपाइँको प्रतीकका रूपमा तीन जोडी युवालाई तीन हल गोरुको स्वरूप दिइन्छ। उनीहरूको टाउकोमा चोयाबाट निर्मित मुकुन्डो लगाई छ्वालीका सिङ बनाइन्छ र चङ्गुर बाँधेर ठुप्चुकुका रूपमा सिँगारिन्छ। दिउँसो करिब २ बजेतिर भजन खलकले चोया ल्याई डबलीमा बसेर ठुप्चुकुको सिङ अर्थात् ‘ठुप्चुकु ङो’ तयार गर्ने परम्परा रहेको छ। ठुप्चुकुलाई दुवै हातमा रंगीचंगी धागो तथा रिबन बाँधेर सिँगारिन्छ भने पछाडिको कम्मरमा घाँड घन्टी झुन्ड्याइन्छ। अर्को व्यक्तिले हलिको भूमिका निर्वाह गर्दै ठुप्चुकुको कम्मरमा डोरी बाँधेर जोत्ने गरिन्छ। स्थानीय भाषामा यस क्रियालाई ‘क्वाक्कुली वाए’ भनिन्छ। यसरी गोरु र हलिको माध्यमबाट परम्परागत कृषि जीवन तथा खेतीपातीको कार्यलाई नाचमार्फत जीवन्त रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ। साँझ करिब ४ बजेतिर दात्छेमी गुठियार र कुशुले गुठियारहरू दात्छेमा भेला भई तान्त्रिक विधिअनुसार पूजाआजा सम्पन्न गर्छन्। त्यसपछि देवी नाच, मारुनी र नाङ्गानाङ्गी नाच निकालिन्छ। दात्छेबाट निकालिएको नाच डबलीमा पुगेपछि विभिन्न देवीदेवताहरूको पूजा गर्दै जात्रा सफल होस् तथा विधि–विधानमा भएका भुलचुक क्षमा होस् भन्ने प्रार्थना गरिन्छ। पूजाआजा सम्पन्न भएपछि एक हल ठुप्चुकु भिमेश्वर मन्दिरको ढोका खोल्न दौडन्छ। पहिलो दिन मन्दिरको ढोका खोल्ने ठुप्चुकुले नै अन्तिम दिन मन्दिरको ढोका बन्द गर्नुपर्ने परम्परा रहेको छ। यस्तो गर्नाले प्राणीका ८४ जुनिमध्ये गोरुको जुनी लिनु नपर्ने धार्मिक विश्वास रहेको पाइन्छ। बाँकी दुई हल ठुप्चुकु बाजाको तालमा नाच्दै देवी नाचको अगाडि–अगाडि भिमेश्वर मन्दिरतर्फ अघि बढ्छन्। भिमेश्वर मन्दिरभित्र एक चरण नृत्य प्रस्तुत गरेपछि पुनः त्यहीमध्ये एक हल ठुप्चुकु त्रिपुरा सुन्दरी मन्दिरको ढोका खोल्न दौडन्छ। बाँकी दुई हल ठुप्चुकु बाजाको तालमा नाच्दै त्रिपुरा सुन्दरी मन्दिर पुग्छन् र त्यहाँ पुगेर नाचको विधिवत् विसर्जन गरिन्छ। ठुप्चुकु नाचसँगै मानव जीवन र दैनिक भोगाइसँग सम्बन्धित विभिन्न झाँकी तथा क्रियाकलापहरू पनि प्रस्तुत गरिन्छन्। आली लगाउने, धागो कात्ने, लुगा बुन्ने, फ्याउरे लगाउने जस्ता परम्परागत गतिविधिहरूलाई स्याबरेहरूले ठुप्चुकुसँगै प्रस्तुत गरी तत्कालीन कृषि तथा सामाजिक जीवनशैलीको झल्को दिने गर्छन्। यस अवसरमा प्रस्तुत गरिने देवी नाच (कुमारी, भैरव र चण्डी), नाङ्गानाङ्गी नाच तथा मारुनी नाचको पनि आफ्नै विशिष्ट धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व रहेको छ। देवी नाच तथा नाङ्गानाङ्गी नाच भिमेश्वर मन्दिर, डबली र त्रिपुरा सुन्दरी मन्दिरको प्राङ्गणमा एक–एक चरण प्रस्तुत गरिन्छ। त्यसैगरी मारुनी नाच ती स्थानहरूमा मात्र नभई बाटोभरि समेत प्रस्तुत गरिन्छ। मारुनी नाचमा सोह्र सय गोपिनी र भगवान् श्रीकृष्णको प्रेमलीलालाई प्रतीकात्मक रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ। एक पुरुष पात्रलाई केन्द्रमा राखी अन्य नर्तकहरूले महिलाको पहिरन धारण गरेर विभिन्न हाउभाउ तथा नृत्यका माध्यमबाट कृष्ण र गोपिनीहरूको प्रेमलीलालाई कलात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्ने परम्परा रहेको छ। यसरी धार्मिक आस्था, कृषि संस्कृति, सामुदायिक सहभागिता, लोकनृत्य, संगीत र परम्परागत जीवनशैलीको सुन्दर संयोजनसहित पहिलो दिनको जात्रा सम्पन्न हुन्छ। दोस्रो र तेस्रो दिन पनि प्रायः यही क्रम दोहोरिन्छ भने चौथो र पाँचौँ दिन भने अन्य विभिन्न जात्रा तथा सांस्कृतिक गतिविधिहरू समेत प्रस्तुत गरिन्छन्। ठुप्चुकु अर्थात् गोरु प्याखन केवल मनोरञ्जनका लागि प्रस्तुत गरिने नाच मात्र होइन। यो कृषि संस्कृतिको स्मरण, देवीदेवताप्रतिको आस्था, सामुदायिक एकता, श्रमको सम्मान र पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको मौलिक सांस्कृतिक सम्पदाको जीवन्त अभिव्यक्ति हो। यस नाचमार्फत हाम्रा पुर्खाहरूको जीवनशैली, खेतीपातीसँगको सम्बन्ध, धार्मिक विश्वास र सामाजिक सहकार्यलाई आजको पुस्ताले प्रत्यक्ष अनुभव गर्न पाउँछ। √त्यसैले ठुप्चुकु नाचलाई हाम्रो मौलिक संस्कृति र परम्पराको महत्वपूर्ण पहिचानका रूपमा संरक्षण, संवर्द्धन र भावी पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्नु सबैको साझा दायित्व हो। ❤️ #तौथली #ठुप्चुकु #प्याखन #जय_त्रिपुरासुन्दरी 🙏

Tauthali: Culture & Heritage🌺

Open In TikTok:

Region: NP

Sunday 09 August 2026 15:05:19 GMT