Câu chuyện Kaunđinya – Sôma mà mình kể trong video cũng là một truyền thuyết về nguồn gốc, không phải một sự kiện lịch sử đã được chứng minh. Các nghiên cứu hiện nay vẫn tiếp tục tranh luận về nhân vật Kauṇḍinya, nguồn gốc cư dân Phù Nam và quá trình hình thành các nhà nước đầu tiên ở khu vực này. Mình đã đọc và đối chiếu thêm các tài liệu khảo cổ học, lịch sử và nghiên cứu về vùng hạ lưu Mekong. Phù Nam là một thực thể chính trị cổ hình thành và phát triển ở khu vực hạ lưu Mekong từ những thế kỷ đầu Công nguyên. Khảo cổ học cho thấy vùng này đã có cư dân và các trung tâm định cư từ rất lâu trước thời Phù Nam. Angkor Borei, một trung tâm quan trọng của vùng hạ lưu Mekong, có dấu tích cư trú từ khoảng thế kỷ IV trước Công nguyên. Vì vậy, không nên hình dung lịch sử theo một đường thẳng rằng: Phù Nam → diệt vong → người Khmer từ nơi khác kéo xuống → hình thành Khmer Nam Bộ. Lịch sử thực tế phức tạp hơn như vậy. Một điểm nữa mình xin sửa là cách mình nói về sự biến mất của Phù Nam và sự xuất hiện của người Khmer ở Nam Bộ. Sự chuyển tiếp từ Phù Nam sang Chân Lạp và các nhà nước Khmer về sau là một quá trình chính trị – xã hội kéo dài và phức tạp, chứ không phải sự thay thế dân cư trong một thời điểm. Vùng hạ lưu Mekong trong lịch sử từng nằm trong những không gian chính trị khác nhau và có sự giao lưu, tranh chấp cũng như thay đổi quyền lực giữa các thế lực Khmer, Việt và các thế lực khu vực. Đặc biệt từ thế kỷ XVIII, vùng đồng bằng Mekong trở thành một không gian tranh chấp quan trọng trong quan hệ Khmer – Việt. Người Khmer Nam Bộ hình thành và phát triển trong không gian lịch sử lâu dài của vùng hạ lưu Mekong, một không gian đã có cư dân, các trung tâm chính trị và mạng lưới giao thương từ rất sớm. Qua nhiều thế kỷ, khu vực này trải qua những biến đổi lớn về nhà nước, quyền lực, cư dân và biên giới. Ngày nay, người Khmer Nam Bộ là một trong 54 dân tộc của Việt Nam, có bản sắc văn hóa, ngôn ngữ, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng rất riêng; đồng thời vẫn có những mối liên hệ văn hóa – lịch sử rộng hơn với các cộng đồng Khmer ở Campuchia và Thái Lan. Các nghiên cứu về cộng đồng Khmer ở đồng bằng Mekong cũng cho thấy những mạng lưới xã hội và văn hóa xuyên biên giới này vẫn tồn tại. Vì vậy, mình xin nhận thiếu sót ở cách diễn đạt của video, đặc biệt là đoạn tư liệu nói người Khmer Nam Bộ “không có mối quan hệ với bất kỳ quốc gia nào”. Còn điều mình muốn giữ lại trong video là thông điệp cuối cùng: Lịch sử có thể rất phức tạp, biên giới có thể thay đổi, nhưng con người đã cùng sống, cùng giao lưu và cùng xây dựng vùng đất này qua nhiều thế hệ. Người Kinh, Khmer, Hoa, Chăm và các cộng đồng khác đều là một phần của lịch sử Việt Nam hôm nay. Mình kể chuyện lịch sử bằng tranh vì muốn lịch sử đến gần hơn với mọi người. Và cũng chính vì vậy, sự giảm lược nội dung cũng dễ gây hiểu lầm, cách diễn đạt chưa đủ chính xác, mình chọn sửa lại thay vì cố bảo vệ nó. Hiểu lịch sử để biết mình từ đâu đến và cũng để biết trân trọng những người đang cùng mình sống trên mảnh đất này. Người Khmer Nam Bộ đã sinh sống bao đời nay trên mảnh đất này. Dù là người Kinh, Khmer, Hoa hay Chăm, chúng ta đều là những người con của một đất nước Việt Nam. Khác nhau về nguồn cội, tiếng nói hay văn hóa, nhưng cùng chung một quê hương, cùng viết nên lịch sử và cùng gìn giữ non sông này. #thienduongvoinguoithuong #phuongmychi #vekechuyen - @vekechuyen