#ဥပမာ — အိမ်ခြံမြေတန်ဖိုး သိန်း ၁၀,၀၀၀ (ကျပ် ၁ ဘီလီယံ)၊ ကိုယ်က ဝယ်သူဘက်က ရှေ့နေ/ကိုယ်စားလှယ် အနေနဲ့ စာချုပ်လုပ်ပေးမယ်ဆိုပါစို့။ AML/CFT/CPF အရ အဓိကက “ဘယ်သူဝယ်တာလဲ၊ ဘယ်သူ့ငွေလဲ၊ ငွေဘယ်ကရတာလဲ၊ ဘာကြောင့်ဝယ်တာလဲ၊ အိမ်ခြံမြေက တကယ်ဘယ်သူပိုင်တာလဲ” ဆိုတာတွေကို reasonable အတိုင်း စစ်ဆေးပြီး မှတ်တမ်းတင်ထားနိုင်ဖို့ပါ။ ၁။ ပထမဆုံး Customer Due Diligence (CDD) ဝယ်သူထံက အနည်းဆုံး— * မှတ်ပုံတင်/NRC မိတ္တူ * Passport ရှိပါက Passport * နေရပ်လိပ်စာ * ဖုန်းနံပါတ် * အလုပ်အကိုင်/လုပ်ငန်းအမျိုးအစား * ဝယ်ယူရတဲ့ ရည်ရွယ်ချက် * ငွေပေးချေမယ့် ဘဏ်အကောင့်အချက်အလက် * ငွေရင်းမြစ် (Source of Funds) * လိုအပ်ပါက ငွေရင်းမြစ်ရရှိလာပုံ (Source of Wealth) တို့ကို စုဆောင်းထားပါ။ ကုမ္ပဏီနာမည်နဲ့ဝယ်ရင် ကုမ္ပဏီမှတ်ပုံတင်၊ ဒါရိုက်တာများ၊ အစုရှယ်ယာရှင်/Beneficial Owner၊ ကုမ္ပဏီကိုယ်စား လာလုပ်ဆောင်သူရဲ့ authorization စတာတွေပါ စစ်ရပါမယ်။ ၂။ “ဝယ်သူက ဘယ်သူ့အတွက် ဝယ်တာလဲ” ကို သေချာစစ်ပါ ဥပမာ—“ကျွန်မက ဝယ်တာပါ။ ငွေကိုတော့ ညီမက ပေးမှာပါ” ဆိုရင် Third-party funding ဖြစ်နိုင်လို့ မေးမြန်းမှတ်တမ်းတင်ရပါမယ်။ အဲဒီအခါ— မေးခွန်း ငွေပေးချေမည့်သူ၏ အမည်၊ ဝယ်သူနှင့် ဆက်နွှယ်မှု၊ ငွေပေးချေမည့်အကြောင်းရင်းနှင့် ငွေရင်းမြစ်ကို ရှင်းပြပေးပါ။ လိုအပ်ရင် ငွေပေးသူရဲ့ ID နဲ့ source-of-funds supporting documents တွေပါ တောင်းစစ်ပါ။ ၃။ သိန်း ၁၀,၀၀၀ ဆိုတော့ Source of Funds ကို အထူးဂရုစိုက်ပါ ဥပမာ ဝယ်သူက— “ကျွန်တော့်လုပ်ငန်းကရတဲ့ငွေပါ” ဆိုရုံနဲ့ မပြီးသေးပါဘူး။ လုပ်ငန်းအမျိုးအစား၊ ဘဏ်စာရင်း၊ လုပ်ငန်းဝင်ငွေ၊ အရောင်းအဝယ်စာချုပ်၊ loan ရယူထားခြင်း စတဲ့ သင့်လျော်တဲ့ supporting documents ရှိ/မရှိ ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ— Source of Funds * Bank savings * Business income * Sale of another property * Bank loan * Investment proceeds * Inheritance စသည်ဖြင့် ဘယ်ကလာတဲ့ငွေဆိုတာ မှတ်တမ်းတင်ပါ။ Source of Wealth ကတော့ “ဒီလောက်အထိ ပိုင်ဆိုင်မှုရှိလာတာ ဘယ်လိုဖြစ်လာတာလဲ” ဆိုတာကို ကြည့်တာပါ။ SOW နဲ့ SOF ကို မရောသင့်ပါဘူး။ ၄။ Seller ဘက်ကိုလည်း စစ်ပါ ဝယ်သူဘက်ကသာ လုပ်ပေးတယ်ဆိုပေမယ့် Property transaction တစ်ခုလုံးကို နားလည်ဖို့ Seller နဲ့ property ownership ကိုလည်း စစ်ဆေးသင့်ပါတယ်။ ဥပမာ— * ရောင်းသူ NRC * ပိုင်ဆိုင်မှုစာရွက်စာတမ်း * ယခင်အရောင်းအဝယ်စာချုပ်များ * မြေ/အိမ်ပိုင်ဆိုင်မှုအခြေအနေ * အပေါင်ထား/မထား * တရားရုံးအမှုရှိ/မရှိ * အခြားသူ၏ အခွင့်အရေးရှိ/မရှိ * ကိုယ်စားလှယ်နဲ့ ရောင်းရင် Power of Attorney * အမွေဆိုင်ရာဖြစ်ရင် အမွေဆက်ခံခွင့်အခြေအနေ တို့ကို စစ်ဆေးပါ။ အဓိကက “ပိုင်ရှင်အစစ်က ဘယ်သူလဲ” ဆိုတာပါ။ ၅။ Sanctions / PEP / Adverse Media စစ်ဆေးခြင်း AML/CFT/CPF အရ အခြေအနေအလိုက်— * Sanctions list * PEP (Politically Exposed Person) * Adverse media / သတင်းဆိုးဆိုင်ရာ အချက်အလက် * အကြမ်းဖက်မှု/အကြမ်းဖက်ငွေကြေးထောက်ပံ့မှုနှင့် ဆက်နွှယ်မှု * ငွေကြေးခဝါချမှုနှင့် ဆက်နွှယ်နိုင်တဲ့ အချက်များ ကို စစ်ဆေးနိုင်ပါတယ်။ စစ်တဲ့နေ့၊ စစ်တဲ့ source၊ ရလဒ်ကို “Screening Record” အနေနဲ့ သိမ်းထားရင် အရမ်းကောင်းပါတယ်။ ၆။ လက်တွေ့သုံးနိုင်မယ့် Transaction File တစ်ခုလုပ်ထားပါ ဖိုင်ကို ဥပမာ— AML/CFT PROPERTY TRANSACTION FILE 1. Customer Identification 2. Customer Risk Assessment 3. Beneficial Owner Information 4. Source of Funds 5. Source of Wealth 6. Purpose of Transaction 7. Seller / Property Due Diligence 8. Sanctions / PEP Screening 9. Transaction Documents 10. Payment Evidence 11. Risk Assessment / Red Flags 12. Enhanced Due Diligence — လိုအပ်လျှင် 13. Final Decision 14. Correspondence / Interview Notes ဆိုပြီး အစီအစဉ်တကျထားနိုင်ပါတယ်။ ၇။ Risk Assessment ကိုလည်း တစ်ရွက်သီးသန့်ထားပါ ဥပမာ—စစ်ဆေးချက် အခြေအနေ Customer Identity ✓ Verified Beneficial Owner ✓ Verified Purpose ✓ Clear Source of Funds ✓ Supported Third-party Payment No PEP No hit Sanctions No hit Adverse Media No material hit Property Ownership ✓ Verified Cash Transaction No Overall Risk Low/Medium Medium/High Risk ထွက်ရင် Enhanced Due Diligence (EDD) လုပ်ဖို့ စဉ်းစားရပါမယ်။ ၈။ Red Flags တွေကို အထူးသတိထားပါ ဥပမာ— -သိန်း ၁၀,၀၀၀ တန်အိမ်ကို ဝယ်မယ့်သူက ဝင်ငွေအရင်းအမြစ်ကို မရှင်းပြနိုင်ခြင်း -ဝယ်သူအမည်နဲ့ ငွေပေးသူအမည် မတူခြင်း -အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ ငွေသားအမြောက်အမြားသုံးခြင်း -အိမ်တန်ဖိုးနဲ့ မကိုက်ညီတဲ့ ဈေးနှုန်း -တကယ့်ပိုင်ရှင်မဟုတ်သူက ရောင်းချခြင်း -“စာချုပ်ထဲမှာ ဈေးနှုန်းကို နည်းနည်းပဲရေးပါ” ဆိုခြင်း -အရောင်းအဝယ်ကို အဆင့်ဆင့် ခွဲပြီးလုပ်ခြင်း -Third party အများအပြားပါဝင်ခြင်း -Customer က ID / source-of-funds information ပေးရန် မလိုလားခြင်း တို့ပါ။ Red Flag ရှိတာနဲ့ AML အမှုဖြစ်ပြီလို့ မဆိုလိုပါဘူး။ သို့သော် အကြောင - @ma.phyo.wai.kyain5