Krishna Sharma :
विज्ञान मानव बुद्धि, इन्द्रिय, प्रयोग र तर्कको आधारमा विकसित हुने ज्ञान हो। त्यसैले यसको पहुँच त्यति नै हुन्छ, जति मानव बुद्धिले बुझ्न, प्रमाणित गर्न वा मापन गर्न सक्छ। इतिहासले देखाएको छ कि विज्ञानका धेरै सिद्धान्त समयसँगै परिवर्तन भएका छन्। आजको सत्य भोलि नयाँ खोजले परिमार्जन गर्न सक्छ। यसैले विज्ञान निरन्तर विकसित हुने ज्ञान हो, अन्तिम सत्य होइन।
तर धर्म—विशेषतः आत्मानुभूति र परमज्ञानमा आधारित धर्म—केवल तर्क वा इन्द्रियको सीमाभित्र सीमित हुँदैन। धर्मले यस्तो सत्यको खोज गर्छ, जुन समय, स्थान, भाषा, संस्कृति र व्यक्तिको बौद्धिक क्षमताभन्दा पर हुन्छ। यो केवल पढेर वा सुनेर बुझिने विषय होइन; साधना, शील, समाधि र प्रज्ञाद्वारा प्रत्यक्ष अनुभूत गरिने सत्य हो।
आकाशलाई एउटा सानो झ्यालबाट हेर्दा जति मात्र देखिन्छ, त्यति नै आकाश छ भन्ने निष्कर्ष सही हुँदैन। त्यसैगरी, मानव बुद्धिले जति बुझ्न सक्छ, सत्य त्यतिमै सीमित छ भन्ने मान्यता पनि अपूर्ण हुन सक्छ। विज्ञान त्यो झ्यालबाट देखिने संसारको अध्ययन हो; धर्म भने सम्पूर्ण आकाशलाई प्रत्यक्ष अनुभूत गर्ने यात्रा हो।
यसैले विज्ञानको सम्मान गर्नुपर्छ, किनकि यसले भौतिक जीवनलाई सहज बनाउँछ। तर धर्मको महत्त्व अझ गहिरो छ, किनकि यसले मानवलाई दुःखको मूल कारण बुझ्न, चित्तलाई रूपान्तरण गर्न र परम मुक्तिको मार्ग देखाउँछ। विज्ञानले बाहिरी संसारलाई परिवर्तन गर्न सक्छ, तर धर्मले स्वयं चेतनालाई रूपान्तरण गर्छ।
विज्ञान सीमित ज्ञानको अनुसन्धान हो; धर्म असीम सत्यको अनुभूति हो। विज्ञान परिवर्तनशील निष्कर्षमा पुग्छ; धर्म अपरिवर्तनीय सत्यतर्फ मार्गदर्शन गर्छ।
2026-08-19 03:02:23