Sodiq Otaniyozov :
Niderlandiyada (Gollandiyada) dafn etilgan 101 nafar o‘zbek askari tarixi — Ikkinchi jahon urushi davridagi eng larzali, ayni paytda o‘zbek xalqining yuksak ma’naviyati va g‘ururini ko‘rsatgan buyuk jasorat sahifalaridan biridir. [1]
Ushbu voqea uzoq yillar davomida sir saqlangan bo‘lib, niderlandiyalik jurnalist Remko Reydingning 20 yildan ortiq olib borgan tadqiqotlari tufayli dunyoga ma’lum bo‘ldi. [1]
1. Ular qayerga va qanday qilib kelib qolishgan?
1941-yilning yozida, urushning ilk haftalarida Smolensk ostonalarida nemislar tomonidan asirga olingan sovet askarlari orasidan 101 nafar osiyolik (asosan o‘zbekistonlik, aksariyati samarqandlik) askar ajratib olinadi. [1, 2, 3]
Ular 1941-yil 27-sentyabr kuni Niderlandiyaning Amersfort konslageriga olib kelinadi. [1]
2. Fashistlarning jirkanch rejasi (Gebbels propogandasi)
Gitlerning targ‘ibot vaziri Yozef Gebbels ushbu o‘zbek askarlaridan o‘zining jirkanch propogandasi yo‘lida foydalanmoqchi bo‘ladi. Nemislar o‘zlariga qarshilik ko‘rsatayotgan niderlandiyaliklarga (gollandlarga) go‘yoki sovetlar safida "yovvoyi va chala odamlar (untermenschen)" urushayotganini ko‘rsatib, ularni qo‘rqitishni rejalashtirgan edi. [, 2]
Askarlarni och, yalang‘och va o‘ta xor kiyingan holatda shahar ko‘chalaridan olib o‘tishadi.
Biroq, golland xalqi ularga nisbatan nafrat emas, aksincha rahmdillik ko‘rsatib, yashirincha yegulik berishga harakat qiladi. [, 2]
3. Fashistlarni lol qoldirgan "Non voqeasi"
Nemis kinoijodkorlari lagerga maxsus kamera bilan kelishadi. Ular ochlikdan sillasi qurig‘an o‘zbek askarlari bir burda non uchun bir-biri bilan go‘yoki itdek talashib, yeb bitirishini tasvirga olmoqchi bo‘lishadi va askarlar o‘rtasiga bitta buxanka non otishadi. [1]
Biroq, o‘zbek askarlari nemislarning barcha rejasini chippakka chiqaradi: [1]
Askarlarning eng kichigi borib nonni yerga tegizmay ko‘ziga surtadi va davradagi eng yoshi katta otaxonga uzatadi.
Yoshi ulug‘ askar esa pichoq topilmagani uchun nonni o‘zbekona an’anaga ko‘ra 101 ta teng bo‘lakka bo‘lib, hammaga bir tilimdan tarqatadi.
Har bir askar o‘z ulushini yeb bo‘lgach, fashistlar ko‘z o‘ngida tinchgina yuzlariga fotiha tortishadi. [1]
Ular ochlikdan o‘lishad
2026-08-29 07:47:26