1919-cu ilin iyun ayında Azərbaycanın müstəqilliyi daxildən bolşevik təxribatları, şimaldan general Denikinin Ağqvardiyaçı ordusu, qərbdən isə daşnakların casus şəbəkələri tərəfindən ciddi təhdid edilirdi.Gərgin şəraitdə parlament müstəqil xüsusi xidmət orqanının — Əks-inqilabla Mübarizə Təşkilatının (ƏMT) yaradılmasına qərar verdi.Qurumun ilk rəhbəri böyük qardaş Məmmədbağır Şeyxzamanlı təyin olundu. Onun əsas xidməti o dövr üçün qeyri-mümkün görünəni etmək — heç bir xarici dövlətin köməyi olmadan, tamamilə yerli resurslarla (vətənpərvər gənclər, sadiq polislər və yerli qoçular) intizamlı bir casusluq və əks-kəşfiyyat şəbəkəsi qurmaq oldu. Məmmədbağır bəy təşkilatın siyasi çəkişmələrdən uzaq, yalnız dövlətin təhlükəsizliyinə xidmət etməsini tələb edirdi və bu prinsipiallığına görə 1919-cu ilin avqustunda vəzifəsindən istefa verərək yerini kiçik qardaşı Nağı bəyə ötürdü.🕵️ Nağı bəy Şeyxzamanlının "Qızıl Dövrü" və Məxfi ƏməliyyatlarıTəşkilatın rəhbərliyini təhvil alan Nağı bəy Şeyxzamanlı kəşfiyyatı öz dövrünün ən çevik sistemlərindən birinə çevirdi. Onun rəhbərliyi altında Azərbaycan dövlətçiliyini xilas edən bir neçə mühüm əməliyyat icra olundu:"Arşın mal alan" Əməliyyatı: Bakıdakı təkəbbürlü ingilis generalı Tomsonun qərargahına aşpaz və təmizlikçi qismində yerli agentlər yerləşdirildi. İngilislərin cırıb zibil qutusuna atdıqları məxfi sənəd parçaları toplanaraq ƏMT-nin binasında şifrələri qırılır və növbəti gün artıq Azərbaycan hökumətinin masasında olurdu."Sarıtel" Əməliyyatı: Bakının elit məclislərində musiqiçi cildində gizlənərək AXC zabitlərindən Qarabağ hərbi xəritələrini və dövlət sirlərini oğurlayan cazibədar erməni qadın casusu və onun şəbəkəsi gizli mənzildə cinayət başında ifşa edildi."Milyonçunun Seyfi" Əməliyyatı: Bakını yenidən Rusiyaya qatmaq istəyən general Denikinin gizli qərargahına sızılaraq, divar arxasındakı seyflərdən bütün sabotaj planları və casus siyahıları ələ keçirildi."Gizli Qızıl" Əməliyyatı: Moskvadan Bakı bolşeviklərinə daxildə silahlı çevriliş etmək üçün gizli dəniz yolları ilə göndərilən tonlarla qızıl pul və maliyyə kuryerləri Bakı limanında reydlərlə yaxalanaraq vəsait dövlət xəzinəsinə müsadirə edildi."İkitərəfli Agent" Oyunu: Gələcəyin qorxulu sovet rəhbəri, o dövrün gənc bolşevik xəfiyyəsi Lavrenti Beriyanı və bir neçə bolşeviki tələyə salaraq onlardan ikitərəfli agent kimi istifadə etdilər və Moskvaya saxta hərbi məlumatlar sızdırdılar.📉 28 Aprel İşğalı: Kəşfiyyatın Çarəsizliyi1920-ci ilin aprelində Şeyxzamanlı qardaşlarının rəhbərlik etdiyi qurum bolşeviklərin daxildəki hər addımını izləyir və yaxınlaşan işğal barədə hökumətə tam məxfi hesabatlar təqdim edirdi. Lakin AXC parlamentindəki bəzi solmeyilli siyasətçilərin Moskvaya olan kor etibarı və "Rus ordusu sadəcə ingilislərlə vuruşmağa gedir" yalanına inanması bu xəbərdarlıqları boşa çıxardı.Eyni zamanda, ermənilərin Qarabağda qaldırdığı qiyam səbəbindən Bakıdakı ordunun 80%-i oraya göndərilmişdi. Aprelin 27-si gecəsi yerli bolşeviklər Bakının rabitə və teleqraf xətlərini kəsəndə, kəşfiyyat məlumatlı olsa da, əlində hərbi güc və rabitə olmadığı üçün çevrilişin qarşısını ala bilmədi.28 aprel 1920-ci ildə XI Qırmızı Ordu Bakını işğal etdikdən sonra bolşeviklərin gizli polisi (ÇEKA) ilk olaraq AXC-nin kəşfiyyat arxivlərini və rəhbərlərini hədəf aldı.Məmmədbağır Şeyxzamanlı (İlk Şəhid): İşğaldan dərhal sonra həbs olundu. Bolşeviklər ondan qardaşı Nağı bəyin yerini və kəşfiyyat kodlarını tələb edirdilər. Heç bir işgəncəyə boyun əyməyən və dövlət sirlərini verməyən Məmmədbağır bəy, 1920-ci ilin may ayında bolşeviklər tərəfindən güllələndi. Onun məzarı bu gün də naməlumdur.Nağı bəy Şeyxzamanlı (Mühacirət və Mübarizə): Təslim olmayaraq Gəncəyə qaçdı və sovet ordusuna qarşı tariximizin ən böyük silahlı dirənişi olan 1920-ci il Gəncə üsyanının gizli planını hazırladı. Üsyan qan içində boğulduqdan sonra gizli yollarla Türkiyəyə mühacirət etdi.1967-ci il vəfat etdi😔 #keşfet #keşfetteyizzz #keşfetbeniöneçıkar #azerbaijan #azerbaycan - @tarix.zahid