@doxuanco: “Có kinh nghiệm mà không có lý luận, cũng như một mắt sáng, một mắt mờ.” Đây là một cách ví von rất hình ảnh của Bác về mối quan hệ giữa thực tiễn và lý luận. Kinh nghiệm vô cùng quan trọng, bởi đó là những điều con người rút ra sau quá trình trực tiếp làm việc, va chạm, thử nghiệm, thất bại và sửa sai. Nhưng nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm cá nhân mà không có nền tảng lý luận để phân tích, khái quát và kiểm chứng thì hiểu biết của chúng ta rất dễ trở nên phiến diện. Ta có thể biết “làm thế này thường có hiệu quả”, nhưng lại chưa chắc hiểu vì sao nó hiệu quả, hiệu quả trong điều kiện nào và khi hoàn cảnh thay đổi thì cách làm ấy còn phù hợp hay không. Hình ảnh “một mắt sáng, một mắt mờ” vì vậy rất chính xác. Người có kinh nghiệm nhìn thấy được một phần của thực tế, nhưng thiếu lý luận khiến tầm nhìn không đầy đủ. Trong giáo dục, điều này đặc biệt dễ nhận thấy. Một giáo viên có thể đã đứng lớp nhiều năm và có rất nhiều kinh nghiệm xử lý học sinh, nhưng nếu không cập nhật kiến thức về phương pháp dạy học, tâm lý học giáo dục, đánh giá năng lực hay những nghiên cứu mới, đôi khi những kinh nghiệm cũ sẽ trở thành thói quen khó thay đổi. Có những cách dạy từng hiệu quả trong một bối cảnh nhưng không còn phù hợp với thế hệ học sinh mới. Khi người giáo viên kết hợp kinh nghiệm thực tế với lý luận và nghiên cứu, họ không chỉ biết cách làm mà còn hiểu bản chất của việc mình đang làm, từ đó có khả năng điều chỉnh linh hoạt hơn. Trong công việc cũng vậy. Một người làm nghề lâu năm thường có trực giác rất tốt, nhưng nếu chỉ dựa vào cảm giác mà không học thêm kiến thức mới thì đến một thời điểm nào đó, kinh nghiệm có thể trở thành giới hạn. Thế giới thay đổi quá nhanh, công nghệ mới liên tục xuất hiện, mô hình kinh doanh thay đổi, yêu cầu nghề nghiệp cũng không ngừng phát triển. Những gì từng đúng mười năm trước có thể không còn đúng hoàn toàn hôm nay. Vì thế, kinh nghiệm cần được đặt bên cạnh việc học tập liên tục. Ngược lại, lý luận mà không có thực tiễn cũng không đủ. Một người có thể đọc rất nhiều sách nhưng nếu chưa từng trực tiếp thực hiện, kiến thức ấy có thể vẫn chỉ nằm trên giấy. Chính vì vậy, tư tưởng của Bác luôn nhấn mạnh sự thống nhất giữa học và hành, giữa lý luận và thực tế. Ta học lý luận để nhìn thực tế rõ hơn, rồi từ thực tế lại kiểm nghiệm, bổ sung và làm sâu sắc lý luận. Hai quá trình này phải hỗ trợ lẫn nhau. Tôi thấy lời dạy này đặc biệt phù hợp với tâm lý phổ biến hiện nay khi đôi lúc có người tuyệt đối hóa “kinh nghiệm”. Ta thường nghe những câu như “Tôi làm bao nhiêu năm rồi, tôi biết”, “Trước giờ vẫn làm thế có sao đâu” hoặc “Sách vở chỉ là lý thuyết”. Những câu nói ấy nghe có vẻ thực tế nhưng tiềm ẩn nguy cơ đóng cửa với việc học hỏi. Kinh nghiệm cá nhân dù nhiều đến đâu vẫn chỉ được hình thành trong một số hoàn cảnh nhất định. Lý luận giúp ta tiếp cận kinh nghiệm được tổng hợp từ rất nhiều người, rất nhiều nghiên cứu và nhiều bối cảnh khác nhau. Một cuốn sách tốt đôi khi chứa đựng hàng chục năm nghiên cứu mà ta không thể tự mình trải nghiệm hết #hochiminh #doxuanco #lichsuvietnam #lichsu #vietnam

Đỗ Xuân Cơ

Open In TikTok:

Region: VN

Thursday 17 September 2026 14:13:51 GMT