काठमाडौंका नेवार दाजुभाइ–दिदीबहिनीहरूका लागि कुमारी केवल एउटा धार्मिक पात्र होइनन्—उहाँ काठमाडौंको जीवित सांस्कृतिक र धार्मिक परम्पराको केन्द्र हुनुहुन्छ। कुमारी परम्परासँग नेपालको राजकीय इतिहासको सम्बन्ध पनि निकै पुरानो छ। मल्लकालमा संस्थागत भएको कुमारी परम्परालाई पछि शाह राजाहरूले पनि निरन्तरता दिए। शाह राजाहरू कुमारीबाट टीका तथा आशीर्वाद ग्रहण गर्ने परम्परामा रहन्थे। राजतन्त्र रहँदासम्म राजा स्वयं कुमारीको दर्शन गरी आशीर्वाद लिने राजकीय परम्परा कायम थियो। इन्द्रजात्रासँग जोडिएको कुमारी रथयात्राको इतिहास पनि राजासँग जोडिन्छ। अन्तिम मल्ल राजा जयप्रकाश मल्लले कुमारीको रथयात्रालाई इन्द्रजात्रामा समावेश गरेको ऐतिहासिक विवरण पाइन्छ। पछि शाह शासनकालमा पनि यो परम्परा निरन्तर रह्यो। त्यसैले कुमारी र राजाको सम्बन्धलाई केवल आजको राजनीतिक बहसबाट हेर्नुभन्दा यसको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि बुझ्न जरुरी छ। राजतन्त्र अन्त्य भएपछि राष्ट्रप्रमुखको रूपमा राष्ट्रपतिले कुमारीको दर्शन गर्ने परम्परा अघि बढेको देखिन्छ। तर यसले कुमारी परम्परासँग राजकीय संस्थाको ऐतिहासिक सम्बन्ध भने मेटिँदैन। हाम्रो प्रश्न यति मात्र हो— यदि परम्परा हो भने यसको ऐतिहासिक विधि, मान्यता र मर्मलाई सम्मान गरौँ। परम्परामा परिवर्तन गरिएको हो भने त्यसको आधार र कारणबारे पनि खुला रूपमा छलफल गरौँ। कुमारीको आस्था र नेवार समुदायको सांस्कृतिक परम्परालाई राजनीतिक विवादभन्दा माथि राखेर यसको मौलिक इतिहास संरक्षण गर्नु आवश्यक छ। कुमारी परम्पराको इतिहास बुझौँ, राजकीय सहभागिताको ऐतिहासिक भूमिकालाई पनि नबिर्सौँ। #tiktoknepal #nepalitiktok #foryoupage #foryou #kathmandu - @mankabhab