@melakufekadu1: በዓለም ላይ ያሉ ፖለቲካል ርዕዮተ አለም አይነቶች! ********** 1. ሊበራሊዝም (Liberalism) ዋና ነጥብ፦ የግለሰብ መብት፣ ነፃ ገበያ እና የመንግስት ስልጣን በህግ መገደብ። ተግባራዊ የሆነባት አገር ምሳሌ፦ አሜሪካ (USA) አንድ ሰው መንግስትን በፈለገው መንገድ የመተቸት መብት አለው፣ እንዲሁም የራሱን የግል ንግድ ያለ ከባድ የመንግስት ቁጥጥር ማካሄድ ይችላል፡፡ 2.ሶሻል_ደሞክራሲ (Social Democracy) ዋና ነጥብ፦ ካፒታሊዝም (የግል ንብረት) ባለበት ሁኔታ፣ መንግስት ከፍተኛ ቀረጥ በመሰብሰብ ነፃ ትምህርት እና ጤና ለሁሉም ማቅረብ። ተግባራዊ የሆነባት አገር ምሳሌ፦ ኖርዌይ (Norway) ወይም ስዊድን ዜጎች ከፍተኛ ቀረጥ ይከፍላሉ፣ ነገር ግን የዩኒቨርሲቲ ትምህርት እና የህክምና አገልግሎት ለማግኘት ምንም አይነት ክፍያ አይጠየቁም፡፡ 3.ኮሚኒዝም(Communism) ዋና ነጥብ፦ የግል ንብረትን ማጥፋት፣ ሁሉም ሀብት በመንግስት ቁጥጥር ስር ማድረግ እና የመደብ ልዩነትን ማስወገድ፡፡ ተግባራዊ የሆነባት አገር ምሳሌ፦ ኩባ (Cuba)፣ ሰሜን ኮሪያ ፋብሪካዎች፣ እርሻዎች እና ቤቶች የግለሰብ አይደሉም፤ መንግስት ለሁሉም ዜጋ እንደ ፍላጎቱ ምግብ፣ለኑሮዉ፣ መጠለያ፣ ለትምህርት ለጣናዉ ሃላፊነትን ወስዶ ያከፋፍላል። 4. ኮንሰርቫቲዝም (Conservatism) ዋና ነጥብ፦ ባህልን፣ ሃይማኖትን እና ነባር ማህበራዊ እሴቶችን ጠብቆ ማቆየት፡፡ ተግባራዊ የሆነባት አገር ምሳሌ፦ ዩናይትድ ኪንግደም (UK) ጃፓን፣ - በኮንሰርቫቲዝም በኩል እንደ ንጉሳዊ ቤተሰብ ያሉ የቆዩ ተቋማትን ማክበር እና ማህበራዊ ለውጦች በጣም በጥንቃቄ እና በዝግታ እንዲሄዱ ማድረግ ይጠይቃል። 5. አውቶሪታሪያኒዝም (Authoritarianism) ዋና ነጥብ፦ ስልጣን በአንድ ጠንካራ መሪ ወይም ፓርቲ እጅ መሆን እና የፖለቲካ ተቃውሞን አለመፍቀድ። ተግባራዊ የሆነባት አገርምሳሌ፦ ቻይና (China) አሁን ቻይና ምንም እንኳን ኢኮኖሚዉ ካፒታሊስት ያደረገች ቢሆንም መንግስት ኢንተርኔትን ጨምሮ ሁሉንም በከፍተኛ ሁኔታ ይቆጣጠራል፤ ከገዢው ፓርቲ ውጪ ሌላ አማራጭ የፖለቲካ ድርጅት በነፃነት መንቀሳቀስ አይፈቅድም አይችልም፡፡ 6. ብሔረተኝነት (Nationalism) ዋና ነጥብ፦ ከአለም አቀፍ ጉዳዮች ይልቅ የአንድን ብሔር ወይም ሀገር ጥቅም ማስቀደም ዋና ዓላማዉ ያደረገ ነዉ፡፡ ተግባራዊ የሆነባት አገር ምሳሌ፦ ሀንጋሪ (Hungary) "መጀመሪያ ለሀገሬ" በሚል መሪ ቃል የውጭ ሀገር ሰዎችን (ስደተኞችን) አለመቀበል እና የራስን ባህልና ቋንቋ ብቻ ማጥበቅን እንደ ዋና ርዕዮት የሚያይ ነዉ፡፡ እንግዲህ እነዚህ የስርዓት ርዕዮተ_ ዓለማዊ ነጥቦችን መነሻ በማድረግ፣ የርዕዮተ-ዓለማቱን መደጋገፍ፣ የቅይጥ ስርዓቶችን መፈጠር እና ዓለም ወደፊት ወደ አንድ የፖለቲካ ስርዓት የመምጣት እድሏን በጥንቃቄ የሚያስረዳ ትንተና እንደሚከተለው አቅርቢያለሁ ያንብቡት። 1. የርዕዮተ_ዓለማት_ተቃርኖ_እና_የ"ተገዳዳሪነት" (Dialectic)) በጎ ጎን። ከላይ እንደተገለጹት፣ እነዚህ ርዕዮተ-ዓለማት በወረቀት ደረጃ አንዱ የሌላው ተቃራኒ ቢመስሉም፣ የታሪክ ሂደት ግን አንዱ ሌላውን እያረመና እያስተካከለ እንዲሄድ አድርጎታል። በፖለቲካ ፍልስፍና ይህ "ሄገሊያዊ ዳያሌክቲክስ" (Hegelian Dialectics) ይባላል፦ * የኮሚኒዝም ተፅዕኖ በካፒታሊዝም_ላይ፦ በ19ኛው እና በ20ኛው ክፍለ ዘመን የካፒታሊዝም ስርዓት አሰቃቂ የሰራተኞች ብዝበዛ ያካሂድ ነበር። የኮሚኒዝም/ሶሻሊዝም መፈጠር እና መስፋፋት የምዕራባውያንን የካፒታሊስት ሀገራት አስፈራራ። በውጤቱም፣ የካፒታሊስት ሀገራት የስራ ሰዓት መወሰን፣ የሰራተኞች መብት፣ የጡረታ አበል፣ ነፃ የህክምና እና የትምህርት ሽፋን (Benefit System/Welfare State) እንዲዘረጉ ተገደዱ። ኮሚኒዝም ባይኖር ኖሮ ካፒታሊዝም ራሱን በዚህ አይነት አያርምም ነበር። * የካፒታሊዝም ተፅዕኖ በኮሚኒዝም_ላይ፦ በሌላ በኩል፣ የሶቪየት ህብረት መፍረስ እና የዕቅድ ኢኮኖሚ ውድቀት ለኮሚኒስት ሀገራት ትልቅ ትምህርት የሰጠ ነዉ ማለት እንችላለን። ቻይና በዴንግ ዚያኦፒንግ መሪነት የነፃ ገበያ እና የግል ሀብት ማፍራትን ከጠንካራ የመንግስት ቁጥጥር ጋር በማቀናጀት "Stated-led Capitalism" (በመንግስት የሚመራ ካፒታሊዝም) ፈጠረች። ዛሬ ላይ ቻይና በፖለቲካው አውቶሪታሪያን ብትሆንም በኢኮኖሚው ግን ካፒታሊስት ነች። 2. ፍጹም ርዕዮተ ዓለም አለመኖር እና የ"ቅይጥ ስርዓቶች" (Hybrid Systems) መበራከት። በታሪክ እንደታየው፣ ማንኛውንም ርዕዮተ-ዓለም በጥሬውና በንጹህነቱ (In its pure form) ተግባራዊ ለማድረግ የሞከሩ ሀገራት ለውድቀትና ለውጭ ቀውስ ተዳርገዋል። * ፍጹም ነፃ ገበያ (Extreme Liberalism) የሀብት ልዩነትንና ማህበራዊ ውጥረትን ይፈጥራል። * ፍጹም ኮሚኒዝም (Extreme Communism) ደግሞ የሰው ልጅን የመፍጠርና የመስራት ፍላጎት ይገድላል (ምንም እንኳን ሰዉ ማህበራዊ እንሰሳ ቢሆንም ግላዊ ፍላጎቱ ደግሞ ከፍተኛ ነዉ) በሌላ በኩል አምባገነንነትን ያነግሳል። ስለሆነም፣ በአሁኑ ወቅት በአለም ላይ ያሉ ስኬታማ ሀገራት በሙሉ "ቅይጥ ስርዓቶችን" (Hybrid Systems) ነው የሚከተሉት። ለምሳሌ፦ አሜሪካ የሊበራሊዝም ምሳሌ ብትሆንም የመንግስት እርዳታ (Social Security) እና የገበያ ቁጥጥር አላት፤ ኖርዌይ ደግሞ የሶሻል ደሞክራሲ ምሳሌ ብትሆንም ጠንካራ የነፃ ገበያ እና የግል ባለሀብቶች አሏት። 3. ለወደፊት ዓለም ወደ አንድ የፖለቲካ ርዕዮተ ዓለም ይመጣል? ለቀረበው ዋና ጥያቄ አለም ወደ አንድ የፖለቲካ ስርዓት የመምጣት እድሏ ምን ያህል ነው? — ሁለት ዋና ዋና እይታዎች አሉ፦ ሀ) የ"ታሪክ ማብቂያ" (The End of History) እይታ ፈረንሳዊ-አሜሪካዊው ፍራንሲስ ፉኩያማ (Francis Fukuyama) እ.ኤ.አ በ1990ዎቹ "The End of History" በሚለው ቲዎሪው፦ “የቀዝቃዛው ጦርነት ማብቃት እና የሶቪየት ህብረት መፍረስ የሰው ልጅ የርዕዮተ-ዓለም ፍለጋ ማብቂያ ነው፤ ወደፊት መላው ዓለም ወደ ሊበራል ደሞክራሲ እና ነፃ ገበያ ይመጣል” ብሎ ተንብዮ ነበር። ለ) የ"ተግባራዊነት እና ቴክኖሎጂ" (Pragmatism & Technocracy) እይታ — ይበልጥ አቀራራቢው መንገድ ነገር ግን የፉኩያማ ግምት ሙሉ በሙሉ አልሰራም። የቻይና ማደግ እና የምዕራባውያን ደሞክራሲ መዳከም እንደሚያሳየው፣ ዓለም ወደ አንድ አይነት የፖለቲካ ስምምነት ከመምጣት ይልቅ ወደ "ውጤታማነት" (Pragmatism) እያደላች ነው። ወደፊት ዓለም ወደ አንድ አይነት ስም ያለው ርዕዮተ-ዓለም ባትመጣም፣ የሚከተሉት አጠቃላይ መጋጠሚያዎች (Convergence Points) ሊፈጠሩ ይችላሉ፦ * የዲጂታል እና የቴክኖሎጂ አውቶሪታሪያኒዝም/ቁጥጥር፦ የሰው ሰራሽ አስተዋይነት (AI) እና የBig Data እድገት ሀገራት (ሊበራልም ሆኑ አውቶሪታሪያን) በዜጎቻቸው ላይ የሚያደርጉትን ቁጥጥርና የደኅንነት ክትትል እንዲያሳድጉ ያደርጋቸዋል። * የኢኮኖሚ_ቅይጥ (Technocratic Capitalism)፦ ወደፊት በዓለም ላይ የሚኖረው የኢኮኖሚ ስርዓት የነፃ ገበያን ፈጠራ እና የመንግስትን ማህበራዊ ዋስትና (ተጨማሪ ቀረጥና የደኅንነት መዋቅር) ያቀናጀ አዲስ የኢኮኖሚ ሞዴል ይሆናል።

መላኩ ፍቃዱ - Melaku Fekadu

Open In TikTok:

Region: ET

Monday 05 October 2026 04:20:01 GMT