Wapare kwa asili hujita Vaasu ni kabila la Kibantu linalopatikana hasa katika Milima ya Pare, iliyopo katika wilaya za Same na Mwanga mkoani Kilimanjaro, kaskazini mwa Tanzania. Lugha yao ya asili ni Kipare (au Chasu), ingawa kundi la Wagweno lililopo Mwanga huzungumza Kigweno. Wanahistoria wanaeleza kuwa Wapare walihamia nchini Tanzania mamia ya miaka iliyopita wakitokea maeneo ya Taita, Taveta, na Ukamba nchini Kenya. Jina "Wapare" linasemekana kutokana na neno la Kichagga "mpige" kufuatia migogoro ya hapo kale, au kutoka eneo dogo la Vampare karibu na Mkomazi. Hata hivyo, utambulisho wao halisi wa asili ni Vaasu, neno linalomaanisha "watu wanaotumia mishale". Tangu kabla ya mwaka 1700, Wapare walikuwa wabobezi wakubwa wa kufua chuma katika ukanda wa Afrika Mashariki. Wafua chuma hawa walitokana na ukoo maalum uitwao Washana. Walitengeneza zana kama:Majembe na mapanga kwa ajili ya kilimo Visu na silaha kama mikuki. Zana hizi zilikuwa bidhaa muhimu zilizouzwa kwa makabila jirani kama Wachagga, Wasambaa, Wazigua, na Wanguu, jambo lililowafanya kuwa na uchumi thabiti tangu kale. Jamii yao iligawanyika kati ya wakulima walioishi milimani na wafugaji waliokaa maeneo ya tambarare. Wapare wanajulikana kihistoria kama watu wanaopenda haki na wasiopenda dhuluma. Kuna msemo maarufu wa Kiswahili unaosema: "Mpare yuko tayari kuuza ng'ombe kwa kesi ya kuku." Msemo huu haumaanishi ubahili, bali unaakisi msimamo wao thabiti wa kuhakikisha haki inatendeka bila kujali gharama au thamani ya kitu kinachogombewa. Mifumo ya kitamaduni ya kusaidiana ilikuwa nguzo kuu: Ndala: Utaratibu wa kula chakula pamoja katika jamii. Msaragambo: Kazi za maendeleo zilizofanywa kwa ushirikiano wa jamii nzima. Kiwili: Mfumo wa kusaidiana katika shughuli za kilimo. Mila, Desturi na Chakula Jando (Mshitu): Vijana wa kiume walitengwa porini kwenye mafunzo maalum ya maadili, majukumu ya kifamilia, na uongozi ili kuwavusha kuelekea utu uzima. Chakula: Chakula kikuu cha jadi cha Wapare ni makande (mseto wa mahindi na maharage yaliyochemshwa kwa muda mrefu), pamoja na ugali na ndizi. Utawala wa Jadi: Walikuwa na mfumo wa Machifu (Wafumwa), ambapo desturi zao za kale na zana za maisha zimehifadhiwa hadi leo katika Makumbusho ya Wapare yaliyopo Kijiji cha Mbambua. - @mpare10