_duisenkhan_shapagat_ :
Мәңгүрт — өзінің кім екенін, қайдан шыққанын, ата-анасын, туған жерін және өткен тарихын ұмытып қалған адам. Бұл ұғымды Шыңғыс Айтматов «Ғасырдан да ұзақ күн» шығармасында өте әсерлі көрсетеді.
Ертеде тұтқындарды мәңгүртке айналдыру үшін өте қатал жаза қолданған. Олардың шашын тақырлап қырып, басына түйенің мойын тұсынан алынған қалың теріні кигізіп, қатты байлап қоятын. Содан кейін адамды күннің астында қалдырады. Түйе терісінің бір ерекшелігі — ол кепкен кезде қатты жиырылып, тарылып кетеді. Күннің ыстығында тері кеуіп, адамның басын қатты қысады. Соның салдарынан адам есінен айырылып, ақырында өзінің кім екенін, ата-анасын, туған жерін, өткен өмірін ұмытып қалады. Осылайша ол мәңгүртке айналады.
Мұндай жазаның мақсаты — адамды тек физикалық тұрғыдан қинау емес, ең маңыздысы, оның санасын, өткенін және өз болмысын жою. Өйткені өткенін ұмытқан адамды басқару оңай болады. Ол кімнің баласы екенін, қай елден екенін білмейді және өзіне бұйырылған нәрсені ғана орындайды.
Менің ойымша, Айтматовтың «мәңгүрт» деген ұғымы қазіргі заман үшін де маңызды. Қазір кейбір адамдар өз ана тілін, тарихын, салт-дәстүрін немесе үлкендерді сыйлауды қажетсіз нәрсе сияқты көріп, өзінің шыққан ортасын менсінбейді. Әрине, бұл адамдар шығармадағы мәңгүрт сияқты физикалық түрде мәңгүрт емес. Бірақ рухани жағынан белгілі бір мағынада мәңгүртке ұқсайды, өйткені адам өз тамырын ұмыта бастаса, өзінің кім екенін де біртіндеп жоғалтады.
Сондықтан мәңгүрттік — тек өткенді ұмыту емес. Ол — өз тамырыңнан, тарихыңнан және өз болмысыңнан алыстау. Адам қанша заманауи болса да, өзінің кім екенін және қайдан шыққанын ұмытпауы керек.
2026-11-02 18:55:23