x :
NEFSİN GİZLİ TUZAĞI: ŞİRK-İ HAFÎ, DEVEKUŞU PSİKOLOJİSİ VE SOFİST ÇIKMAZI
İnsanın iç dünyasında düşebileceği en sinsi manevi hastalıklardan biri olan şirk-i hafî (gizli şirk), nefsin kendisini ilahi kaderin ve yaratılış kanunlarının dışında görme kibrinden beslenir; öyle ki nefis, kainatta ve çevresinde gerçekleşen ilahi tecellileri sanki kendi kendine oluyor veya kendi gücüne dayanıyormuş gibi hayal edip bencilce bir merkeze oturtur ve ardından yaptığı zorlama yorumlarla (tevillerle) o varlığı ya da nimeti gerçek sahibi olan Allah'ın mülkünden koparıp kendi dar benliğine mal ederek farkında olmadan gizli bir ortak koşma halini yaşar. Günlük hayatta bunun en anlaşılır örneği, insanın elindeki başarıyı, zekâyı, güzelliği veya elde ettiği büyük bir maddi kazancı tamamen kendi iradesine, üstün akıl yürütmelerine ya da çabalarına vererek "Ben yaptım, ben başardım, benim sayemde oldu" demesidir; bu bakış açısıyla kişi, o nimetin arkasındaki hakiki ve yegane yaratıcı kudreti unutup sebepleri ve kendi nefsini bir ilah gibi merkeze yerleştirmiş olur. Bu anlayışın bir devamı olarak, tıpkı tehlike karşısında başını kuma gömerek avcının kendisini görmediğini zanneden devekuşu misali (örneğin borç içinde yüzmesine veya sağlığının bozulmasına rağmen "Ben düşünmüyorum, o yüzden problem yok" diyerek gerçeği görmezden gelen bir insanın durumu gibi) nefis de kendi aciliyetini, ölüm ve hesap gerçeğini örterek aleyhine olan durumu lehine zanneder ve tıpkı "Bu elmanın gerçekten kırmızı olduğunu nereden biliyorsun, belki de tamamen senin zihninin kuruntusudur" diyerek her şeyi şüpheye boğan Antik Yunan sofistleri gibi, kendi içinde sürekli birbirini yalanlayan çelişkili iddialar ve tutarsız bahaneler üretir; nitekim aynı zihinde hem "Bu dünyada her şey tamamen tesadüftür, hiçbir kural ve düzen yoktur" deyip hemen ardından "Doğa kanunları ve evrendeki matematiksel düzen asla şaşmaz, her şey kusursuz bir kuralla işler" diyerek birbiriyle çatışan zıt iddialar öne sürmesi gibi, bu çürük argümanlar "birbiriyle çatışan iki zıt iddia birbirini yer ve ortada geçerli hiçbir şey kalmaz" (taarazâ tesâkatâ) kuralınca kendi kendini tüketerek ortada hakikate dair hiçbir sağlam gerekçe bırakmaz ve
2026-11-04 12:31:11